„Nasz Zamek” na Vivat Vasa w Gniewie

/ 2 zdjęć
Zdjęcia i foto: „Nasz Zamek” na Vivat Vasa w Gniewie Historia i tradycja sochaczew

Przedstawiciele Stowarzyszenia „Nasz Zamek” w dniach 11-12 sierpnia mieli przyjemność przebywać na zamku w Gniewie i podziwiać cykliczną imprezę rekonstrukcyjną – Vivat Vasa. Tekst ten nie dotyczy wydarzeń aktualnych, a nieco starszych i nie ma charakteru news-a w pełnym tego słowa znaczeniu. Zrezygnowaliśmy tym razem z tej przyjętej wcześniej formuły, ponieważ postanowiliśmy zaprezentować mieszkańcom Sochaczewa i nie tylko za pośrednictwem naszej strony to bardzo ciekawe widowisko, po to, aby ukazać niedościgniony dla nas wzór w kwestii odtworzenia zabytku jak i jego późniejszego zagospodarowania.
Na początek warto byłoby w kilku zdaniach podać podstawowe informacje dotyczące gniewskiego zamku, czyli jego położenie, historię oraz dzieje współczesne. Miasto Gniew wraz z zamkiem leży na lewym brzegu Wisły w woj. Pomorskim, kilkanaście kilometrów przed Tczewem. W XI w. ziemia gniewska weszła w skład tworzącego się państwa polskiego. Podczas rozbicia dzielnicowego książę Sambor II władający tą ziemią zapisał ją przed swoją śmiercią Zakonowi Krzyżackiemu, powiększając tym samym prężnie, od kilkudziesięciu lat, rozwijające się państwo zakonne. Krzyżacy po 1290 r. rozpoczęli budowę obecnego zamku murowanego i zakończyli ją w I poł. XIV w. kiedy to warownia uzyskała typowy układ zamku konwentualnego z 4 skrzydłami mieszkalnymi otaczającymi niewielki dziedziniec zwieńczonymi 3 wieżyczkami w narożach i jedną potężną, octogonalną w płn.- wsch. narożniku o wysokości około 48 m. Wewnętrzny dziedziniec otaczały krużganki w przyziemiu murowane, a powyżej drewniane, oparte na masywnych kamiennych wspornikach częściowo zachowanych do dzisiaj. Zamek właściwy otoczony był międzymurzem z murem obwodowym o kształcie zbliżonym do kwadratu z 4 wieżami na narożach. Mury te otoczone były fosą o szerokości 15 m. Zamek gniewski umieszczony był po środku obszernego ufortyfikowanego przedzamcza, kształtem zbliżonego do trójkąta. Zamek przejściowo zajęty był przez Polaków po bitwie pod Grunwaldem. Na stałe znalazł się na terytorium Korony po II pokoju toruńskim w 1466 r., stając się siedzibą królewskiego starosty. W 1626 r. armia króla szwedzkiego Gustawa II Adolfa Wazy zajęła miasto wraz z zamkiem i obsadziła swoją załogą. Z odsieczą przybył król polski Zygmunt III Waza na czele 11 tysięcznej armii, niestety w bitwie pod Ciepłem husaria polska pierwszy raz w historii poniosła porażkę a Szwedzi pozostali w Gniewie jeszcze przez rok, kiedy to armia polska pod dowództwem hetmana Stanisława Koniecpolskiego odbiła miasto i zamek. To ten fragment historii ilustruje widowisko Vivat Vasa. Zamek ponownie został zajęty i zdewastowany przez Szwedów podczas „potopu” w latach 1655-66, a jego sytuacja poprawiła się dopiero w 1667 r., kiedy to starostą został Jan Sobieski późniejszy hetman wielki koronny i król Polski. Po I-szym rozbiorze w 1772 r. Gniew został przyłączony Prus, a zamek nowe władze przerobiły na koszary wojskowe, magazyn zbożowy, a w końcu więzienie. W tym czasie zamek został znacznie przebudowany. Od 1920 r. miasto powróciło do Polski, a w 1921 r. zamek strawił potężny pożar. Kolejnych zniszczeń dopełniły dwie bitwy o Gniew w 1945 r. Po tych perypetiach z zamku pozostały jedynie wypalone mury ścian i wież oraz piwnice.
Po II wojnie światowej, aż do połowy lat 50-tych na obszarze zamku stacjonował batalion saperów chroniąc tym samym ruinę przed dalszą dewastacją. Pierwsza iskierka nadziei w kwestii odbudowy zaświtała w, 1967 r., kiedy to miejscowe Zakłady Mechanizmów Okrętowych „FAMA” przystąpiły do wykonania dokumentacji i realizacji projektu adaptacji skrzydeł południowego i wschodniego zamku na cele kulturalno-socjalne. Naprawiona została korona murów, wykonana konstrukcja stalowo-żelbetowa dachu i jego pokrycie dachówka ceramiczną oraz część stropów w skrzydle południowym i strop nad piwnicą w skrzydle zachodnim. Inwestycja stanęła w połowie lat 70-tych. W listopadzie 1992 r. uchwałą Rady Miasta i Gminy w Gniewie zamek wraz z przyległymi działkami oddano w zarząd Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Kultury. Podpisano w tym samym roku porozumienie między tym Ośrodkiem a Muzeum Archeologicznym w Gdańsku określające plany przeznaczenia odbudowanych skrzydeł zamkowych na cele muzealne, hotelowe, gastronomiczne i konferencyjne oraz ustalające program badań archeologicznych związany z planowanym odgruzowaniem zamku i przyszłymi inwestycjami. Przy odbudowie warowni pracę znalazły w ramach robót publicznych setki bezrobotnych z Gniewu.
W odbudowanym zamku w skrzydle wschodnim mieści się dziś hotel Dormitorium, mający charakter schroniska młodzieżowego, w skrzydle zachodnim znajdują się sale wystawowe oddziału Muzeum Archeologicznego w Gdańsku oraz sala konferencyjna, kaplicy znajdującej się w skrzydle południowym przywrócono charakter sakralny w 1997 r. Wciąż trwają jeszcze prace w skrzydle południowym. Na zamkowym przedzamczu w tzw. Pałacu Marysieńki mieści się hotel o tej nazwie. Oprócz tego zamek w Gniewie w swych murach mieści szereg podmiotów takich jak: Fundacja „Zamek w Gniewie”, Manufaktura Ceglarska” Rogiński warsztat artystyczny”, Stowarzyszenie Centrum Myśliwskie, Oddział Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, Stowarzyszenie „ Konfraternia Świętego Wojciecha”, Chór „Schola Cantorum Geneuensis”, Pracownia Kowalsko-Płatnerska „Morion”.
Organizowane na zamku turnieje rycerskie i rekonstrukcje historyczne spowodowały, że warownia uznawana jest za jeden z największych ośrodków w kraju prowadzących tego typu działalność. Zamek jest obiektem tętniącym życiem przez cały rok, będącym miejscem odbywania się wielu konferencji, zjazdów, sympozjów naukowych i imprez rekonstrukcyjnych z różnych okresów dziejowych. Cykliczne widowiska to:
- od 26 do 30 maja: Gniewski Tydzień Historyczny „Husaria Chlubą Oręża Polskiego”- cykl przedsięwzięć edukacyjno-historycznych, poświęconych wiekom XVI i XVII
- od 28 do 29 czerwca: XV Międzynarodowy Pokaz Kucia artystycznego
- 5 lipca: „Wielki Pożar Zamku”- widowisko światło i dźwięk
- 7-8 lipca i 4-5 sierpnia: Podróż w przeszłość na Zamku w Gniewie
- 26-27 lipca: XVII Międzynarodowy Konny Turniej Rycerski Króla Jana III Sobieskiego – konne bezpośrednie potyczki rycerskie na kopie i maczugi
- 16-17 sierpnia: Vivat Vasa!- „Bitwa Dwóch Wazów”- inscenizacja historyczno-batalistyczna
- 23-24 sierpnia: Międzynarodowy Festiwal Muzyki Folklorystycznej
- 24 sierpnia: „Mocarz Kociewski-Turniej Siłaczy”
Ponadto zamek organizuje jedno i kilkudniowe pobyty dla zorganizowanych grup młodzieżowych z „żywymi lekcjami historii”, ogniskiem i wizytą „Ducha Zamku Gniewskiego”.
Bardzo ważną w tym zestawie imprezą jest właśnie wspominana przez nas Vivat Vasa-bitwa dwóch Wazów: Zygmunta III Wazy-króla polskiego i Gustawa II Adolfa Wazy-szwedzkiego władcy. Bitwa odbyła się w 1626 r., a jej kulisy są opisane we fragmencie dotyczącym historii zamku. Ta klimatyczna impreza trwa dwa dni i dzieli się na wieczorne zdobywanie miasta i zamku na przedzamczu dnia pierwszego oraz na bitwę dwóch Wazów na błoniach pod zamkiem dnia następnego. W rekonstrukcji bierze udział wystarczająco duża ilość uczestników. Jeśli idzie o formacje wojskowe to mamy do czynienia zarówno z polską husarią, szwedzką rajtarią, regimentem szkockim jak i kozakami czy pospolitym ruszeniem. Całość bitwy okraszona jest ogłuszającym hałasem z armat, rusznic i samopałów oraz pojedynkami na szable i rapiery. Wizerunku dopełnia dobrze dobrana muzyka, fachowy komentarz (obowiązkowo staropolszczyzną) i ciekawa-płonąca scenografia (chaty). Oprócz samej rekonstrukcji bitwy bardzo ciekawym elementem imprezy jest marsz z pochodniami wraz z uczestnikami, po mieście wieczorem pierwszego dnia po zdobywaniu miasta i zamku oraz koncert muzyki z epoki, który odbywa się potem na dziedzińcu warowni. Odpowiednie usługi zapewnia karczma zamkowa, a nie pozwalają się nudzić liczne inne atrakcje jak możliwość strzału z łuku, kuszy, muszkietu czy działa, skorzystanie z prasy Gutenberga, różnych „narzędzi tortur” czy spróbowanie swych sił na ścianie wspinaczkowej. W bardzo ciekawe przedmioty można zaopatrzyć się w zamkowym sklepiku oraz na straganach (uzbrojenie, wyroby ceramiczne, drewniane i z wikliny, przewodniki, mapy, interesujące publikacje). Możliwość zapoznania się z zamkowymi wnętrzami zapewnia zamkowe muzeum, a do swoistych ciekawostek należy możliwość wzięcia ślubu w zamkowej kaplicy.
Zamek w Gniewie dzięki mądrej, historycznej odbudowie został uratowany i jest dziś prężnym kulturalno-rozrywkowym ośrodkiem będącym magnesem dla turystów, rozsławiającym małe jednak miasteczko, zapewniającym mnóstwo wrażeń i historycznej edukacji. Przykład tej warowni uświadomił nam w Stowarzyszeniu ile można dobrego dokonać i to na wielu płaszczyznach, przywracając do życia zrujnowany zabytek. Pokazuje on jak przy ogromnym wysiłku można stworzyć coś z niczego i ile to potem jest warte. Dlatego stanowi to dla nas wyznacznik na przyszłość, wytyczający nam drogę, którą bardzo, w przypadku naszego zamku, byśmy chcieli podążyć. Mamy jednak świadomość, że stworzenie w Sochaczewie choćby ułamka tego, co udało się w Gniewie będzie ogromnym, choć niezmiernie trudnym do osiągnięcia sukcesem. Będziemy jednak próbować zdając sobie jednocześnie sprawę, jak duży potencjał historyczny i architektoniczny drzemie w sochaczewskiej warowni, a z drugiej strony licząc na Państwa aprobatę i pomoc w działaniu…


Zobacz zdjęcia z Vivat Vasa w zakładce galeria

 



0
Oceń
(0 głosów)

 

Opinie i komentarze użytkowników (0)

skomentuj ten artykuł

e-Sochaczew.pl poleca filmy