Czy podzielniki są legalne?

Sprawy podzielników ciepła, czyli urządzeń pozwalających mierzyć ciepło, które pobiera mieszkanie poprzez kaloryfer od dawna już budzą wiele kontrowersji mieszkańców Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w naszym mieście. Zwłaszcza, że płacą oni za to ciepło pewne kwoty w sezonie grzewczym, stałe opłaty poza tym sezonem, a niejednokrotnie przychodzą do nich już po sezonie grzewczym wysokie dodatkowe rachunki za pobierane ciepło.
„Nie chcemy podzielników – często słyszymy takie zdanie lokatorów – a jeżeli już to niech to będą takie urządzenia, żebyśmy sami wiedzieli, ile mamy zapłacić w danym miesiącu za ciepło, a są takie licznik. Bo do tej pory mimo oszczędzania, przykręcania podzielników, zimna panującego w domach raz w roku trzeba jeszcze dopłacać”. Lokatorzy nie chcą, aby ciągle narażani byli na dopłaty. Pragną rzetelnego rozliczenia tak, jak to się dzieje z wodą czy prądem.
Jeden z naszych Czytelników zwrócił się w tej sprawie do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Z odpowiedzi Rzecznika wynika, że: „Formą umowy łączącą członków i spółdzielnię mieszkaniową jest statut i regulaminy wydane w oparciu o jego postanowienia oraz uchwały, bądź inne czynności prawne dokonywane przez właściwe organy spółdzielcze. Spółdzielnia rozlicza się z indywidualnymi użytkownikami lokali zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 12 października 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem (Dz.U. Nr 96, poz. 1053), rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci ciepłowniczych, obrotu ciepłem, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz. U. Nr 72, poz. 845) oraz uzupełniająco w statucie spółdzielni (czy regulaminach wydanych na podstawie statutu). Statut powinien regulować zasady rozłożenia kosztów działalności spółdzielni mieszkaniowej na poszczególnych członków, w tym kosztów dostaw energii cieplnej. Jeżeli obowiązujący system rozliczenia za energię cieplną wynika z regulaminu przyjętego przez właściwe organy spółdzielcze i nie jest sprzeczny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, to jest on wiążący dla wszystkich członków.
W myśl art. 45a ust. 1 ustawy Prawo energetyczne przedsiębiorstwo energetyczne na podstawie cen i stawek opłat zawartych w taryfie lub cen i stawek opłat ustalanych na rynku konkurencyjnym wylicza opłaty za dostarczane do odbiorcy paliwa gazowe, energię elektryczną lub ciepło. Opłaty, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem udzielonych odbiorcy upustów i bonifikat, stanowią koszty zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła dostarczanych do budynku, w którym znajdują się lokale mieszkalne i użytkowane, zamieszkane lub użytkowe przez osoby nie będące odbiorcami. Przedsiębiorstwo energetyczne udziela upustów lub bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców w wysokości określonej w taryfie lub w umowie. Koszty zakupu, o którym mowa powyżej, są rozliczane w opłatach pobieranych od osób, o których mowa w art. 45a ust. 2. Wysokość opłat powinna być ustalana w taki sposób, aby zapewniała wyłącznie pokrycie ponoszonych przez odbiorcę kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła. W przypadku gdy wyłącznym odbiorcą paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła dostarczanych do budynku jest właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego, jest on odpowiedzialny za rozliczanie na poszczególne lokale całkowitych kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła.
Oznacza to, że suma opłat pobranych od użytkowników lokali z tytułu dostaw energii cieplnej do danej nieruchomości nie może być wyższa niż koszty zakupu energii cieplnej poniesione przez właściciela lub zarządcę budynku wielolokalowego, w tym przypadku spółdzielnię mieszkaniową.
Powołane powyżej przepisy nakładają na właścicieli lub zarządców budynku wielolokalowego obowiązek dokonania rozliczeń zużycia ciepła, nie określają one natomiast przy pomocy jakich urządzeń oraz metod rozliczenie powinno nastąpić. W praktyce do dokonania tych rozliczeń dość powszechnie stosuje się podzielniki kosztów instalowane w mieszkaniach na grzejnikach centralnego ogrzewania, bądź też stosuje się rozliczanie ryczałtowe od 1 m kw. powierzchni lokalu.
Problem polega na tym, że podzielniki kosztów nie są urządzeniami pomiarowymi w rozumieniu ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 ze zm.). Oznacza to zaś, że omawiane podzielniki nie podlegają w żadnej formie kontroli metrologicznej przewidzianej przez Prawo o miarach (zatwierdzeniu typu, legalizacji i uwierzytelnieniu).
Taki stan rzeczy, w którym brak jest przepisów regulujących system dokonywania rozliczeń na podstawie podzielników kosztów zużycia ciepła jak również brak jest przepisów pozwalających na kontrolę prawidłowości stosowania i działania tych urządzeń w oczywisty sposób musi rodzić pytanie o wiarygodność dokonywanych rozliczeń. Dlatego też w wystąpieniu z dnia 14 grudnia 2000 r. Rzecznik zwrócił się do Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, zwracają uwagę na brak wystarczających regulacji prawnych dotyczących zarówno rozliczenia kosztów zużycia energii cieplnej za pomocą podzielników, jak też wymogów technicznych, jakie powinny one spełniać.
W przysłanej Rzecznikowi Praw Obywatelskich odpowiedzi Minister stwierdził, że podzielniki jako urządzenia nie spełniające warunków urządzenia pomiarowego nie podlegają kontroli metrologicznej.
Podzielił także pogląd o potrzebie stworzenia przepisów regulujących sposób funkcjonowania i użytkowania systemów rozliczeniowych wykorzystujących odczyty wskazań podzielników.
Z ofertą opracowania projektu takich przepisów wystąpił Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Techniki Instalacyjnej „INSTAL”. Z uwagi jednak na to, że omawiana problematyka należy do właściwości ministra do spraw gospodarki, Minister Rozwoju Regionalnego i Budownictwa powiadomił o tej inicjatywie ówczesnego Ministra Gospodarki.
W związku z powyższym, w dniu 17 maja 2002 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Ministra Gospodarki wystąpienie, w którym przedstawił omawiany problem z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie.
Niestety w udzielonej Rzecznikowi odpowiedzi Minister Gospodarki nie zgodził się z poglądem, że uregulowanie odpowiednimi szczegółowymi przepisami stosowania podzielników jest niezbędne, choć zapewne ułatwiłoby to właścicielom budynków wprowadzenie systemów rozliczeń kosztów zaopatrzenia budynków w ciepło z użytkownikami lokali”.
I tu następuje odsyłanie Rzecznika od Ministra Gospodarki do Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Infrastruktury, następnie znów do Ministra Gospodarki lub Rady Ministrów itd., itd. Gdy Rzecznik zwrócił się ponownie do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej otrzymał informację, iż opracowywane są założenia do prawnego uregulowania problematyki rozliczeń kosztów ogrzewania, w tym również przy zastosowaniu nagrzejnikowych podzielników. A póki ich jeszcze nie ma to: „W razie sporu, co do prawidłowości rozliczeń z tytułu dostaw energii cieplnej sprawę ostatecznie może rozstrzygnąć wyłącznie sąd powszechny. Natomiast zmiana obowiązującego w spółdzielni systemu rozliczeń za dostarczaną energię cieplną, należy do wyłącznej kompetencji organów spółdzielczych. W tym zakresie członkowie muszą samodzielnie podejmować określone w ustawie – Prawo Spółdzielcze działania prawne. Przede wszystkim, jako członek spółdzielni może Pan wykorzystać drogę postępowania wewnątrzspółdzielczego dla zweryfikowania pracy organów spółdzielczych odpowiedzialnych za wprowadzanie rozwiązań – w Pana ocenie – szkodliwych dla członków. Prawo Spółdzielcze daje dość szerokie uprawnienia członkom spółdzielni w zakresie możliwości wpływania na działalność Rady Nadzorczej czy Zarządu Spółdzielni. Jeżeli ocenia Pan negatywnie działalność organów spółdzielni, to powinien Pan starać się o stworzenie wśród jej członków silnego lobby działającego na rzecz dokonania zmian. Niezbędna jest jednak w tym zakresie szczególna aktywność członków, którzy poprzez walne zgromadzenie mają wpływ zarówno na skład osobowy organów spółdzielczych, jak również na ich merytoryczną działalność (poprzez kontrolę wewnątrzspółdzielczą).”
I jakie to proste – nie zgadza nam się – udajemy się do sądu. Chcemy dokonać zmian negatywnie działających organów spółdzielni - tworzymy wśród jej członków silne lobby, które je sobie wywalczy.
Małgorzata Pałuba