KALENDARIUM OBRONY SOCHACZEWA

Sochaczew w ciągu naszych dziejów dzięki swemu położeniu stanowił strażnicę obronną strzegąca przeprawy przez Bzurę. Był ważnym punktem strategicznym we wszystkich nam znanych działaniach wojennych a także w Bitwie nad Bzurą. W pierwszych dniach kampanii wrześniowej 1939r. dwie polskie armie Poznań i Pomorze, maszerując z Wielkopolski i Pomorza ku Wiśle zostały wyprzedzone na drodze odwrotu przez wojska niemieckie prące ku Warszawie.

Chcąc zapewnić sobie swobodę manewru w kierunku Warszawy, jej obrony i dalszych działań w głębi kraju, dowódca armii Poznań gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba zwrócił się do Naczelnego Wodza z propozycją wykonania zwrotu zaczepnego na skrzydło 8 armii niemieckiej. 8 września Naczelne Dowództwo wyraziło zgodę na wykonanie manewru zaczepnego siłami obu armii. Zapoczątkowało to wielką, bliska dwa tygodnie trwającą bitwę wzdłuż Bzury od Łęczycy aż po jej ujście do Wisły oraz północne przedpola stolicy.

Po stronie niemieckiej w bitwie tej udział wzięły: 8 i 10 armia z grupy armii Południe, jednostka z grupy armii Północ oraz lotnictwo 1 i 4 floty powietrznej. W szczytowym momencie walk blisko 1/3 sił niemieckich skupiła się nad Bzurą. Sochaczew w tej bitwie odegrał znaczącą rolę albowiem stanowił dogodne miejsce przeprawy przez Bzurę i do jego utrzymania wyznaczono II batalion 18 pułku piechoty przy wsparcie II dywizjonu 26 pułku artylerii lekkiej z 26 Dywizji Piechoty armii Poznań.

12 WRZEŚNIA

* o zmierzchu wyjazd II batalionu 18 pułku piechoty samochodami ciężarowymi z rejonu Żychlina

13 WRZEŚNIA

*  o świcie II batalion 18 pułku piechoty i II dywizjon 26 pułku artylerii lekkiej w Sochaczewie

* zajęcie pozycji obronnych przez 4, 5 i 6 kompanię II/18 pp

* miasto ostrzeliwane zmasowanych ogniem artylerii niemieckiej 19 Dywizji Piechoty

* natarcie niemieckiej 19 Dywizji Piechoty i 4 Dywizji Pancernej z doborowym pułkiem SS-Leibstandarte Adolf Hitler na 4, 5 i 6 kompanię

* około północy silne natarcie przeważających sił niemieckich zmusza II batalion do wycofania się na zachodni brzeg Bzury

14 WRZEŚNIA

* zwrot batalionu z miejscowości Kąty na rozkaz dowódcy piechoty dywizyjnej płk. Tadeusza Parafińskiego do przeciwnatarcia na Sochaczew

* 2 batalion osiąga przedmieście miasta w ciągłym ogniu broni ręcznej i maszynowej

* walka o Sochaczew i odzyskanie poprzednio zajmowanych stanowisk przy wsparciu 5 baterii II/26 PAL dowodzonej przez porucznika Andrzeja Doroszewskiego

* Niemcy rzucają do walki przeważające siły piechoty, czołgów, artylerii 4 Dywizji Pancernej i SS-Leibstandarte Adolf Hitler

* zepchnięcie oddziałów polskich w głąb płonącego miasta

* kontratak i odzyskanie części uprzednio zajmowanych pozycji obronnych

* resztki pododdziałów II/18pp bronią się w ruinach płonącego miasta

15 WRZEŚNIA

* o świcie natarcie niemieckie na pozycję 4 i 5 kompanii

* śmierć porucznika Mariana Himmla, dowódcy 4 kompanii

* z rozkazu dowódcy II batalionu, majora Feliksa Kozubowskiego, wyczerpane resztki obrońców wycofują się z miasta na zachodni brzeg Bzury

* walka o przejście do Bzury i forsowanie jej pod ostrzałem niemieckiej artylerii i ciężkich karabinów maszynowych

* 5 bateria II/26 PAL ogniem zaporowym powstrzymuje atak nieprzyjaciela

* Śmierć dowódcy batalionu majora Feliksa Kozubowskiego, kierującego odwrotem rozbitych oddziałów na zniszczonym moście pontonowym

* W godzinach popołudniowych Niemcy opanowują Sochaczew

16 WRZEŚNIA

* Do godziny 16.00

5 bateria II/26 PAL wielokierunkowym ogniem swych dział nie pozwala Niemocom na osiągnięcie zachodniego brzegu Bzury

W walkach o Sochaczew II batalion został zdziesiątkowany. Liczby zabitych, rannych, zaginionych podoficerów i szeregowych tego batalionu oraz 5 baterii II/26 pułku artylerii lekkiej nie udało się ustalić. Według przybliżonego szacunku ogólne straty wyniosły 80% stanu. Bitwa o Sochaczew i przeprawę w tym miejscu na Bzurze4, trwała 3,5 doby. Czas jej prowadzenia (poza Warszawą, Helem czy Westerplatte) walcząc o jedno miasto, był najdłuższym w całej kampanii wrześniowej 1939r.

Dzięki poświęceniu i odwadze obrońców Sochaczewa a zwłaszcza 5 baterii, która uniemożliwiła Niemcom na szybką przeprawę przez Bzurę, część armii Poznań sforsowała Dolną Bzurę i poprzez Puszczę Kampinoską dotarła do Warszawy.

źródło: Maciej Wojewoda, dyr. Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą