Nowa tablica na pomniku

17 września, podczas miejskich obchodów 74 rocznicy Bitwy nad Bzurą i bohaterskiej obrony Sochaczewa przed niemiecki najeźdźcą, na cmentarzu wojennym w Trojanowie odsłonięty zostanie przebudowany pomnik główny. Na obelisku zmieniona zostanie treść inskrypcji, zniknie też kojarzony z okresem PRL-u Krzyż Grunwaldu, który zastąpi orzeł ornamentacyjny znany m.in. ze sztandarów WP. Autorami tekstu nowej inskrypcji, inicjatorami przebudowy pomnika są Maciej i Jakub Wojewodowie.

Z wnioskiem o zmianę obecnej treści wystąpiły do władz miasta, jako zarządcy nekropolii, oraz do Rady Ochrony Pamięci, Walk i Męczeństwa: Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą wraz z Muzealną Grupą rekonstrukcji Historycznej im. II batalionu 18 pułku piechoty. Jak napisano we wniosku obecny tekst i zwieńczenie pomnika, odsłoniętego w 1969 r., nie znajduje uzasadnienia historycznego w kontekście wydarzeń dziejowych. Treść i symbolika pochodząca z czasów PRL, nie służy utrwalaniu pamięci o pochowanych na trojanowskim cmentarzu ludziach, którzy walczyli i ginęli podczas Bitwy nad Bzurą 1939 r., oraz w okresie okupacji niemieckiej 1939-45 r. Nowa tablica zawierać będzie słowa:

CZEŚĆ I CHWAŁA!

OBROŃCOM HONORU RZECZYPOSPOLITEJ

ŻOŁNIERZOM BITWY NAD BZURĄ

ARMII "POZNAŃ" I "POMORZE"

BOHATEROM ARMII KRAJOWEJ

OBWODU "SKOWRONEK"

OFIAROM ZBRODNI NIEMIECKICH

POLEGŁYM I ZAMORDOWANYM

ZA WOLNOŚĆ POLSKI

1939-1945

SOCHACZEWIANIE

POMNIK NIE DLA TYCH ŻOŁNIERZY

Punktem dominującym nad nekropolią w Sochaczewie jest pomnik w formie obelisku. Wybudowany z bloków kamiennych, projektu arch. Tadeusza Wyrzykowskiego, odsłonił w dniu 14.09.1969 r., ówczesny sekretarz WKW PZPR Adam Stolarzewicz. Pomnik ten stanął w miejscu innego obelisku. W 1969 r. przeniesiono go z Trojanowa na teren podzamcza przy ul. Traugutta i funkcjonuje tam do dziś, jako sochaczewski obelisk Krzyża Grunwaldu. Jak powtarzał często nieżyjący już dziś pułkownik Ludwik Głowacki, podczas walk na Bzurą dowódca 6 baterii 17 pal, następnie opiekun i dokumentalista cmentarzy wojennych - Ten pomnik, to nie dla tych żołnierzy....

Na przebudowywanym obelisku znajdują się treści i symbolika pochodząca z czasów PRL. Napis wykuty w granitowych blokach głosi: W hołdzie i wdzięczności oraz w dowód wiecznej pamięci poległym w obronie ojczyzny w walce o jej wyzwolenie narodowe i społeczne, zaś do zwieńczenia obelisku wykorzystano symbol Krzyża Grunwaldu.

Analizując przesłanie inskrypcji, dowiadujemy się, iż walkę o wyzwolenie narodowo-społeczne prowadzili od czasów Manifestu Komunistycznego działacze międzynarodówki komunistycznej spod znaku Marksa, Engelsa i Lenina, w tym działacze Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Z kolei zwieńczający pomnik Order Krzyża Grunwaldu został ustanowiony w listopadzie 1943 roku przez Dowództwo Główne Gwardii Ludowej, a zatwierdzony, jako order państwowy 20 lutego 1944 roku uchwałą Krajowej Rady Narodowej. Następnie zatwierdzony dekretem PKWN z 22 grudnia 1944 i ustawą z 17 lutego 1960 (). W zamyśle projektantów Krzyża Grunwaldu - polskich komunistów - istniała idea stworzenia własnego wysokiego odznaczenia. Wykorzystując wspaniały symbol zwycięstwa rycerstwa polskiego z 1410 r., zamierzano w pewnym sensie zastąpić, posiadający 151 lat tradycji  Virtuti Militari. Te wywodzące się z czasów polskiej monarchii, najwyższe, powszechnie szanowane odznaczenie wojskowe postanowiono zdewaluować tak samo jak występujący na nim symbol orła w koronie. Po zmianach ustrojowych w Polsce, w dniu 23 grudnia 1992 uznano nadawanie OKG za zakończone przy czym nie został on przyjęty do aktualnego polskiego systemu odznaczeń państwowych.

TROJANÓW NAJWIĘKSZY CMENTARZ WOJENNY

Wydzielony cmentarz wojenny przy Al. 600-lecia w Sochaczewie, w tradycji mieszkańców znany, jako cmentarz w Trojanowie, powstał w 1940 r., a jego powierzchnia wynosi ok. 4410m2. Biorąc pod uwagę liczbę poległych - jest to największy cmentarz wojenny polskiego września. Stworzony go po Bitwie nad Bzurą 1939 r.. Na jego terenie, w zbiorowych mogiłach spoczywa 3693 żołnierzy i oficerów armii "Poznań" i "Pomorze". Znajduje się tu również kwatera 20 żołnierzy AK, poległych w Bronisławach, w drodze po odbiór zrzutu broni 4 kwietnia 1944 r. Pochowano tu także 142 cywilne ofiary zbrodni niemieckich z okresu okupacji 1939-45 r. Wedle niesprawdzonych danych, pod koniec lat 40 i na początku 50, zdarzały się przypadki potajemnego przywożenia tu z niewiadomego kierunku i grzebania na jego terenie ofiar terroru stalinowskiego, żołnierzy AK, WIN. ()

Spośród 3693 żołnierzy września zidentyfikowano zaledwie 536 (). W całej Bitwie nad Bzurą, stoczonej w dniach 9-22 września 1939 r., straty polskie wyniosły ponad 20 tys. zabitych. Zdecydowaną większość poległych i zmarłych z ran pozostaje bezimienna. Brak identyfikacji spowodowany był wieloma czynnikami. Spośród nich należy wyszczególnić: celowe zacieranie śladów przez Niemców poprzez niszczenie dokumentów osobistych żołnierzy, brak profesjonalizmu prowadzonych działań i wiele absurdalnych decyzji władz PRL podczas przenoszenia szczątków i komasacji grobów po zakończeniu wojny.

CO DALEJ?

Przekształcony pomnik nie wyczerpuje tematu ani zamierzeń inicjatorów projektu. Kolejnym krokiem będzie projekt i starania o wykonanie na cmentarzu ściany pamięci zawierającej wszystkie nazwiska i symbole pułkowe, 536 rozpoznanych poległych.  Ściana Pamięci mogłaby zostać otwarta na sochaczewskim cmentarzu w 2014 r., z okazji 75 rocznicy Bitwy nad Bzurą. Wszystkich, którzy chcieliby wziąć udział w tym ważnym przedsięwzięciu już dziś zapraszamy do kontaktu.

Na podstawie Oddać honor żołnierzom II Rzeczypospolitej, Jakub Wojewoda, magazyn ODKRYWCA, nr 2/2013