Sochaczewska szkoła latania

Dwunastu dowódców, 13  typów samolotów.  Kilkanaście  tysięcy  żołnierzy i  kilkaset  osób  cywilnych.  35  lat  istnienia na jednym lotnisku Sochaczew Bielice. Tak w skrócie można przedstawić historię 32 Pułku Lotnictwa Rozpoznania Taktycznego w Sochaczewie, który w tym roku obchodziłby 50-lecie swego istnienia.

W 1998 roku został jednak rozformowany. Samoloty odleciały do Poznania, część żołnierzy i pracowników cywilnych przeszło w stan spoczynku. Inni poszukali swego miejsca w kolejnych garnizonach. Ale pamięć o tej elitarnej jednostce pozostała. W Sochaczewie ciągle mieszka ponad 400 rodzin byłych żołnierzy pułku. Już za dwa tygodnie będą mieli swoje wielkie święto.

Burmistrz Piotr Osiecki wspólnie z dowódcą Sił Powietrznych gen. broni pilotem Lechem Majewskim, który swą karierę dowódczą zaczynał w naszej jednostce, a także dowódcą  garnizonu Sochaczew gen. bryg. Stefanem Mordaczem oraz Komitetem Organizacyjnym obchodów 50-lecia sformowania 32 pułku zapraszają na wielką galę, która zacznie się mszą w Kościele św. Wawrzyńca, następnie przeniesie się na Plac Kościuszki pod Muzeum Ziemi Sochaczewskiej, by zakończyć się w MOK Chodaków uroczystą akademią połączoną z pokazem filmu poświęconego historii pułku.

Pułku elitarnego, w którym wykształciła się sochaczewska szkoła latania, jak mówiono w innych jednostkach lotniczych WP. Pułku wielokrotnie  wyróżnianego  przez  przełożonych  i  gospodarzy  ziemi,  na  której  przyszło  mu  funkcjonować.  Dwukrotnie  wpisywanego    honorowo  do  dyrektywy  Ministra  Obrony  Narodowej  (1983,  1990).  W  1978  roku  Dowództwo  WL  nadało pułkowi  medal  ,,Zasłużony  dla  lotnictwa, a  w  1983 r.  Minister  Obrony  Narodowej     medal  ,, Za   osiągnięcia  w  służbie  wojskowej.  W  siedem  lat  później  jednostkę  wyróżniono medalem  ,,Za  wybitne  osiągnięcia  w służbie  wojskowej 

Historia stałej obecności samolotów z biało-czerwoną szachownicą w Sochaczewie tak naprawdę zaczyna się już na początku lat 50-tych XX wieku. Konflikty międzynarodowe, jakiem wówczas wybuchły spowodowały gwałtowny wyścig zbrojeń. Wtedy to następuje szybka rozbudowa struktur Wojska Polskiego, w tym lotnictwa. To wówczas podjęto decyzję o budowie kilkunastu lotnisk wojskowych m.in. w Sochaczewie, Mińsku Mazowieckim, Debrznie czy Świdwinie. 19 maja 1954 r. społeczeństwo naszego miasta ujrzało samoloty z biało-czerwoną szachownicą. Z  Ławicy do Sochaczewa przebazowano 21. pułku lotnictwa zwiadowczego.

Na  początku lat 60-tych na szczeblu  centralnym  podjęto  decyzję  o  sformowaniu  nowej,  większej  jednostki  w  postaci  pułku  rozpoznania  artyleryjskiego  w  składzie  jednej  eskadry  śmigłowców  i  jednej  eskadry  samolotów  odrzutowych. Było to spowodowane wprowadzeniem  do  uzbrojenia  w  czołowych  armiach  świata  pierwszych  jednostek  wyposażonych  w  mobilne  rakiety  taktyczne  i  taktyczno-operacyjne, co pociągało za sobą konieczność  ich  śledzenia  i  rozpoznawania. 

Szóstego kwietnia 1963 roku dowódca  Lotnictwa Operacyjnego  rozkazał  sformować  32. Pułk  Rozpoznania  Artyleryjskiego  o  stanie  osobowym  245  żołnierzy  i  3  pracowników  cywilnych.  Na  miejsce  formowania  wyznaczono  lotnisko  Sochaczew-Bielice. Pozostający  w  Sochaczewie  21. Samodzielny Pułk Lotnictwa Rozpoznawczego  dysponujący  dwiema  eskadrami  bliskiego  rozpoznania  z  dniem  14 kwietnia 1963 r.  przeformowany  został  21. Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego.     

Na  dowódcę  32 Pułku  Rozpoznania  Artyleryjskiego  został  wyznaczony  ppłk  pil. Leon  Krzeszowski,  oficer    posiadający  długoletnie  doświadczenie,  w  tym  frontowe.  W czasie II wojny światowej służył w II Pułku Nocnych Bombowców Kraków, który brał udział m.in. w akcji zrzucania amunicji i żywności dla Powstania Warszawskiego. Po wojnie płk. Krzeszowski dowodził m.in. 48 Pułkiem Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego z Inowrocławia. Pułk ten rozformowano w 1963 roku, a na jego bazie utworzono 32 Pułk Rozpoznania Artyleryjskiego.

6 maja  tego roku wydano  rozkaz  stwierdzający,  że  zapoczątkowany  został  proces  szkolenia  i  wykonywania  zadań  przez  jednostkę, która na wyposażeniu posiadała po jednej eskadrze samolotów odrzutowych oraz śmigłowców. W  czerwcu  wyznaczone  załogi   pułku  wzięły  udział  w  ćwiczeniach  prowadzonych  przez  Szefostwo  Artylerii WP.  Był  to  pierwszy  praktyczny  sprawdzian  umiejętności  załóg  rozpoznawczych .  Wszystkie  postawione  zadania  zostały  wykonane  dobrze,  co  świadczyło  o  wysokim  poziomie  wyszkolenia. 

Ponieważ  21. pułk  rozpoczął  przeszkalanie  grupy  młodych  pilotów,  a  32 doskonalił    załogi  w  prowadzeniu  lotów  rozpoznawczych,  intensywność  lotów  była  wielka.  Często  zdarzały  się  sytuacje,  iż  loty  prowadzono  na  dwie  zmiany  od  świtu  do  nocy.  18  stycznia  1964 r. na  rynku  w  Sochaczewie  dowódca  Lotnictwa Operacyjnego gen. bryg. pil. Franciszek  Kamiński wręczył uroczyście dowódcy 32 pułku sztandar jednostki ufundowany  przez  Powszechną  Spółdzielnię  Spożywców  w  Kutnie. 

Doskonałym  sprawdzianem  poziomu  wyszkolenia  jednostki były  organizowane  na  szczeblu  Lotnictwa Operacyjnego,  zawody  lotnictwa  rozpoznawczego.  Załogi  32. pułku  wzięły w nich  po  raz  pierwszy  udział  w  sierpniu 1966 r.  Tytuł  wicemistrza  V  Zawodów  Rozpoznania  Powietrznego  WP  wywalczyła  załoga  z  32. Pułku  w  składzie  pilot  por. Janusz  Babicz  i  nawigator  por. Marek  Kawczyński. 

W kwietniu 1968 roku, zgodnie  z  nowym  planem  zamierzeń  Dowództwa  Wojsk  Lotniczych  dokonano  zmiany  etatu  obu  bazujących  w  Sochaczewie  pułków.  Zmieniono  jednocześnie  ich  nazwy  z  21. Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego  i  32. Pułku  Rozpoznania  Artyleryjskiego na  21. i 32. Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego  i  Artyleryjskiego 

Stacjonowanie  dwóch  pułków lotniczych  w  jednym  garnizonie    powodowało  wiele  komplikacji,  zarówno  w  organizacji  szkolenia  w  powietrzu,  jak  i  natury  lokalowej.  Wszędzie  odczuwało  się  zagęszczenie.    W  tej  sytuacji  jesienią 1968 roku postanowiono  przebazować  21. pułk  na  większe  lotnisko  w  Powidzu.  Jedną  eskadrę z 21. pułku  latającą  na  Limach-2R  pozostawiono na lotnisku  w  Sochaczewie  i  włączono    w  skład  32. pułku.  Natomiast  sochaczewską  2. eskadrę  śmigłowców  wyłączono  ze  składu  32  pułku  i  przekazano  do struktur  56. Pułku  Śmigłowców.   

Od początku 1969 roku  rozpoczął  się  okres  intensywnego  szkolenia  w  powietrzu  w  składzie  trzech  eskadr.    W czerwcu przebazowano  część załóg wraz  z  grupą  techniczną,  sztabową  i  plutonem  foto na  lotnisko  Zegrze  skąd  wykonano  kilkadziesiąt  wylotów  na  rozpoznanie  morskie we współdziałaniu z Marynarką Wojenną.  Doskonałe  wyniki  osiągnęli  porucznicy piloci: Janusz  Babicz,    Antoni  Bender  i  Aleksander  Zielenow,  którzy  wykryli,  rozpoznali  i  sfotografowali  na  wodach  przybrzeżnych dwa  niemieckie  okręty  rozpoznawcze  ,,Oste  i  ,,Trave. 

Z  dniem  1  kwietnia  1971 r. sformowano  na  bazie  dotychczasowych dwóch  Dywizji  Lotnictwa  Myśliwsko-Szturmowego 2. Brandenburską  Dywizję  Lotnictwa  Szturmowo-Rozpoznawczego  w  Pile i  3. Brandenburską  Dywizję  Lotnictwa  Szturmowo-Rozpoznawczego  w  Świdwinie, w skład której wszedł  32. Pułk Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego  i  Artyleryjskiego.

Wcześniej, już w styczniu 1971 r.  została  wytypowana  15-osobowa grupa  pilotów,  kandydatów  do  przeszkolenia  na samoloty  MiGi-21R.  Znaleźli  się w niej:  mjr  Kazimierz  Szczeciński, kpt. Jerzy  Stuchała,  kpt. Adam  Sobotta,  kpt. Michał  Jasiński,  kpt. Alaksander  Zielenow,  kpt. Janusz  Babicz,  kpt. Antoni  Bender,  por. Tadeusz  Tworzydło,  por. Stanisław  Walczak,  ppor. Eugeniusz  Pawłowski,  ppor. Jacek  Serwacki,  ppor. Ryszard  Śpiewak,  ppor. Jerzy  Karwacki,  ppor Grzegorz  Wściubiak i  ppor. Andrzej  Bukiert.

Wraz  ze  zmianą  zadań,  uzbrojenia,  jak  i  zmianą  specyfiki  szkolenia  obowiązki  dowódcy  pułku  zdał  płk pil. Leon  Krzeszowski,  na   jego  miejsce  przybył  płk dypl. pil. Jerzy  Rybicki,  długoletni  doskonały  pilot  rozpoznawczy. W  piękny  słoneczny  13  dzień  stycznia  1972 przed  południem  na  lotnisku  w  Bielicach   wylądowało  14  egzemplarzy  nowych  fabrycznie  maszyn MiG-21R. W listopadzie 1972 r. płk. dypl. pil. Jerzego  Rybickiego przeniesiono do Dowództwa Wojsk Lotniczych.  Kolejnym dowódcą  32. Pułku został  płk dypl. pil. Mieczysław  Ciesielski. 

Zgodnie  z  planem na 1974 r.  pułk rozpoczął  wykonywanie  lotów  bojowych  na  rozpoznanie  radioelektroniczne. Po  raz  pierwszy  samoloty   pułku  były  przechwytywane  w  lotach  nad  Bałtykiem  w  strefie  wód  neutralnych.  Przechwyceń  dokonywało  lotnictwo  Danii,  RFN   i  Szwecji.  

W  marcu  1976 r.  płk dypl. pil. Mieczysław  Ciesielski    przeszedł  do  pracy  w  Akademii Sztabu Generalnego WP.  Na  jego  miejsce  skierowany  został  z  21. Pułku Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego  i  Artyleryjskiego  ppłk dypl. pil. Zbigniew  Molak. W  połowie  sierpnia  dowództwo  3. Dywizji  zorganizowało  taktyczno-bojowe  zawody  rozpoznania  powietrznego. Zwyciężył  kpt. pil. Tadeusz  Tworzydło,  drugie  miejsce  wywalczyła  załoga  w  składzie  kpt. pil. Zdzisław  Słupiński  i  nawigator  Tomasz  Wasilewski.  W  kategorii  zespołowej  pierwsze miejsce zajął 32. pułk.

Z  dniem  11.04.1979 r.  obowiązki  dowódcy  pułku  przyjął  mjr  dypl. pil. Zdzisław  Domański. W sierpniu 1980 r.  pułk  brał  udział  w  organizowanych  przez  dowództwo  3. Dywizji  zawodach  ,,Mistrza Taktyki  i  Celnego  Ognia.  Tym  razem  mistrzem  okazał  się  pilot  32. pułku  mjr Eugeniusz  Pawłowski.

Październik 1981 to kolejna   zmiana  na  stanowisku  dowódcy  pułku,  od  ppłk. dypl. pil. Zdzisława  Domańskiego  obowiązki  przyjął  mjr dypl. pil. Jan  Pliszczyński  dotychczasowy  zastępca  dowódcy  ds. liniowych.  W grudniu 1981 r.  dowództwo  dywizji  dokonało  podsumowania  wyników  szkolenia  w  podległych  jednostkach.  Puchar  przechodni i  pierwsze  miejsce  na  szczeblu  związku  taktycznego  otrzymał  32 pułk.

W styczniu  1983 r. 32. pułk  został  wyłączony ze  struktur  3. dywizji, 
z  jednoczesnym  bezpośrednim  podporządkowaniem  pod  DWL. Wraz  z  reorganizacją  struktur  obu  dywizji,  dokonano  znaczących  zmian  w  21. pułku,  przeformowując  go  na  etat  pułku  lotnictwa  myśliwsko-bombowego,  a  1. eskadrę  tego  pułku,  latającą  na  MiG-21R  przekazano  do  32.

Dokonano  także  zmian    w  32 pułku.   Rozformowano  dotychczasową  3.  eskadrę  latającą  na  samolotach  SBLim-2A,  a  na  jej  miejsce  włączono  powidzką  1. eskadrę  na  MiGach-21R.  W  ten  sposób  pułk  bazujący  w  Sochaczewie  dysponował  trzema  eskadrami  wyposażonymi  w  MiGi-21R.  Zmieniono  także  nazwę  na  32  Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego.  Była  to  wówczas  jedyna tego  typu  jednostka  w   lotnictwie  sił  zbrojnych.  W  połowie  sierpnia  rozegrano kolejne  zawody  o  tytuł  ,,Mistrza  taktyki  i  celnego  ognia,  wielki  sukces  w   tej  imprezie  odniósł  reprezentant  pułku  por.  pil. Leszek  Borc,  który  zajął  I miejsce.

         W maju 1984 r. dowódcą został ppłk dypl. pil. Stefan  Gąsecki. Pułk  dysponował  wówczas 38  samolotami  naddźwiękowymi  MiG-21R  i  MiG-21UM.  Duża  część  personelu  latającego  posiadała  najwyższe  kwalifikacje,  w  tym  klasy  mistrzowskie  oraz  uprawnienia  instruktorskie.  Średni  czas  przeszkolenia  młodego  pilota  na  samolot  MiG-21  oraz  osiągnięcie  przez  niego  I  klasy  wynosił  w pułku około  dwóch  lat.  Wówczas  mało  który  pułk  bojowy  mógł  poszczycić  się  takim  osiągnięciem.

Na całokształt wykonywanych zadań oraz ich efekty pracowało wielu ludzi. Pułk to nie tylko piloci, to również kadra, żołnierze i pracownicy jednostki, realizujący przedsięwzięcia pozwalające na wykonanie lotów. To ciężko pracujący: personel inżynieryjno-lotniczy, batalion zaopatrzenia, batalion łączności i ubezpieczenia lotów, kompania fotograficzna oraz sztab pułku. Ich wysiłek pozwalał na wykonanie zadań postawionych przez przełożonych pułkowi.

W  listopadzie  1989 stanowisko   dowódcy objął  ppłk  dypl. pil. Eugeniusz  Pawłowski.   Od roku 1990 rozpoczął  się  dla  jednostek  lotniczych  postępujący  proces  reorganizacji  związany  z  systematycznym  zmniejszaniem  potencjału   bojowego. W  sierpniu  1992 r. nastąpiła kolejna  zmiana  na  stanowisku  dowódcy,  na  wyższe  stanowisko  odszedł  Eugeniusz  Pawłowski.  Na  jego  miejsce  wyznaczono  mjr.  dypl. pil. Krzysztofa  Zbroję. Natomiast w grudniu zastąpił go  ppłk  dypl. pil. Józef  Kurczap. 

Jesienią  1993 r. określono  nowe  cele  i  założenia  polityki  obronnej  RP,  wiązało  się  to  z  wyraźnym  dążeniem  naszego  kraju  do  integracji  z  Unią  Europejską  oraz  NATO. Proces  ten  wiązał  się  z  kilkuletnim  okresem  przystosowania.  Kierownictwo  sojuszu  opracowało  specjalny program  ,,Partnerstwo  dla  Pokoju,  w  którym  zawarto  podstawowe   etapy integracji. W  kwietniu 1994 r. Polska  przyjęła  do  realizacji program,  zgodnie z którym  rozpoczął  się  w  całych  siłach  zbrojnych  proces  reorganizacyjny. 

Od połowy lat 90-tych coraz  głośniej  i  częściej  powtarzano    różne  wersje  o  rozformowaniu  32. pułku.  W  maju 1995 dowodzenie  pułkiem  przyjął  dotychczasowy  zastępca  mjr dypl. pil. Marian  Jeleniewski,  natomiast  płk dypl. pil. Józef  Kurczap  odszedł  na  stanowisko  dowódcy  w  13. Pułku Lotnictwa Transportowego  w  Krakowie.

Pod koniec 1996 roku  okazało  się, że  32. Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego  będzie  funkcjonował  tylko  do  lata  1997 r.  Ostatnie  loty  w  pułku  zaplanowano  na  dzień  4  sierpnia  1997 r. 7  stycznia  1998 r.  z  pułkiem  i  sztandarem  pożegnał  się  mjr dypl. pil. Marian  Jeleniewski,  który  odszedł  na  wyższe  stanowisko.  Obowiązki  dowódcy rozwiązywanego  pułku  objął  ppłk  dypl.  Marek  Dębicki,  któremu  przypadło  rozformowanie  jednostki.  Po  półrocznym  okresie  prac  likwidacyjnych,  zgodnie  z  rozkazem  MON,  w  sierpniu  1998r. odbyła  się  ostatnia uroczysta  zbiórka  pułku,  na  której  pożegnano  kadrę  i  żołnierzy,  a  także  sztandar.  Po  35  latach  funkcjonowania  na  jedynym  lotnisku    32. Pułk  Lotnictwa  Rozpoznania  Taktycznego    przeszedł  do  historii  powojennego  lotnictwa  polskiego. 

Wojskowe tradycje na ziemi sochaczewskiej kontynuuje 3 Warszawska Brygada Rakietowa.

                                               Na podstawie: Lotnicze Tradycje Sochaczewa

                                                           Autorzy: Krzysztof Kwiatkowski, Marian Mikołajczuk

                                                           Opracował: Janusz Kowalewski