Terapia otyłości: co na ten temat mówi nauka?

Nadwaga i otyłość stanowią niezwykle poważny problem światowego zdrowia publicznego. Nadmierna masa ciała dotyczy już milionów osób na całym świecie, a liczba ta stale rośnie. Stan ten wiąże się ze zwiększoną zapadalnością na wiele chorób i istotnym pogorszeniem jakości i skróceniu długości życia. Dlatego skuteczne metody redukcji masy ciała są obecnie przedmiotem licznych badań naukowych. Co dziś wiadomo o popularnych metodach odchudzania?

Osiągnięcie i utrzymanie zdrowej wagi wymaga wieloaspektowego podejścia, które zazwyczaj obejmuje modyfikacje dietetyczne, regularną aktywność fizyczną, zmiany w stylu życia, a w niektórych przypadkach także interwencje farmakologiczne. Aby zapewnić bezpieczną i efektywną utratę nadmiernych kilogramów trzeba przeanalizować wiele czynników. Konieczne jest zdiagnozowanie przyczyn nadwagi, stopnia jej zaawansowania oraz obecności różnych problemów zdrowotnych. W jaki sposób można skutecznie schudnąć?

Farmakologiczne interwencje mogą stanowić uzupełnienie terapii otyłości u wybranych pacjentów, szczególnie gdy standardowe działania, takie jak dieta i aktywność fizyczna, nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Decyzja o zastosowaniu leków powinna być jednak każdorazowo podejmowana indywidualnie przez lekarza prowadzącego.

W Polsce stosowane są różne substancje farmakologiczne, w tym bupropion i naltrekson, będące składnikami jednego z dostępnych preparatów. Bupropion oddziałuje na układ dopaminergiczny i noradrenergiczny, natomiast naltrekson działa jako antagonista receptorów opioidowych. Zestawienie tych substancji wpływa na ośrodki mózgowe związane z regulacją apetytu i odczuwaniem sytości.

Ich zastosowanie analizowane było w badaniach klinicznych, które dostarczyły danych na temat ich potencjalnego wpływu na masę ciała u pacjentów z otyłością. Należy jednak podkreślić, że efekty leczenia są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, w tym od indywidualnych predyspozycji i przestrzegania zaleceń lekarskich. Należy także pamiętać o potencjalnych skutkach ubocznych, takich jak dolegliwości żołądkowo-jelitowe, sercowo-naczyniowe, a także bóle i zawroty głowy. 

Kolejnym lekiem stosowanym w farmakoterapii otyłości jest semaglutyd, agonista receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1). Semaglutyd naśladuje działanie hormonu GLP-1, mechanizm działania tego leku polega na modulowaniu pracy przewodu pokarmowego oraz wpływaniu na mechanizmy kontroli apetytu.

Semaglutyd był przedmiotem licznych badań, w których oceniano jego bezpieczeństwo i skutki jego zastosowania w różnych grupach pacjentów. Wskazuje się, że może on oddziaływać również na wybrane parametry metaboliczne, co stanowi przedmiot dalszych analiz klinicznych.

Leki te dostępne są w Polsce wyłącznie na receptę, a ich stosowanie powinno odbywać się pod ścisłym nadzorem lekarza, specjalizującego się w leczeniu otyłości.

Farmakoterapia nigdy nie powinna zastępować podstawowych elementów leczenia, takich jak zmiana nawyków żywieniowych, zwiększenie aktywności fizycznej oraz wsparcie psychologiczne. Jest jedynie jednym z możliwych komponentów podejścia kompleksowego.

Dieta stanowi fundamentalny element każdej skutecznej strategii odchudzania. Jej podstawowym założeniem powinno być stworzenie deficytu kalorycznego – czyli spożywanie mniejszej liczby kalorii, niż wynika to z zapotrzebowania organizmu. W literaturze znaleźć można wiele różnych podejść, które bywają skuteczne – nie istnieje jedna, uniwersalna dieta, która sprawdzi się w każdym przypadku. 

W diecie odchudzającej ważna jest równowaga makroskładników (białka, węglowodany, tłuszcze), odpowiednie spożycie błonnika oraz nawodnienie. To one przyczyniają się do osiągnięcia uczucia sytości, regulacji metabolicznej i dostarczają wartości odżywczych. 

Najczęściej zaleca się jedzenie o stałych porach, co 3-4 godziny, unikanie przejadania się i podjadania między posiłkami. Ważne jest skupienie się na jedzeniu, co pozwala na dokładne przeżuwanie każdego kęsa i zwiększa szansę na pojawienie się uczucia sytości. Komponowanie posiłków na wzór Talerza Zdrowego Żywienia, gdzie połowę talerza stanowią warzywa i owoce, jest kluczowe dla dostarczenia odpowiedniej ilości błonnika, witamin i składników mineralnych. 

Głównym źródłem węglowodanów powinny być pełnoziarniste produkty zbożowe, bogate w błonnik, który zwiększa uczucie sytości i sprzyja redukcji masy ciała. Należy również zwrócić uwagę na dostarczanie w diecie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3,które znajdują się np. w rybach, orzechach i olejach roślinnych. 

Odpowiednia podaż produktów białkowych w diecie, takich jak nasiona roślin strączkowych, ryby, chude mięso i nabiał, jest bardzo istotna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, pomaga również osiągnąć poczucie sytości. Niezwykle istotne jest także unikanie produktów wysokoprzetworzonych, fast foodów, słonych i słodkich przekąsek oraz słodzonych napojów – charakteryzują się one wysoką gęstością energetyczną przy niskiej wartości odżywczej. 

Warto pamiętać, że nawet niewielka redukcja masy ciała, o 5-10%, może przynieść znaczące korzyści zdrowotne. Jednak długoterminowe utrzymanie zredukowanej masy ciała jest trudniejsze niż sam proces odchudzania, dlatego ważne jest dopasowanie diety do indywidualnych potrzeb i preferencji.

Aktywność fizyczna jest nieodłącznym elementem procesu odchudzania, pomaga także w utrzymaniu osiągniętej wagi. Regularny ruch nie tylko pomaga spalać kalorie, ale także przyczynia się do poprawy ogólnego stanu zdrowia i samopoczucia. Zalecane są różne rodzaje aktywności fizycznej, w tym ćwiczenia aerobowe i trening oporowy. 

Ćwiczenia aerobowe są skuteczne w spalaniu kalorii, natomiast trening oporowy pomaga w budowaniu masy mięśniowej. Ważne jest, aby dostosować rodzaj i intensywność ćwiczeń do indywidualnych możliwości i stanu zdrowia. Zgodnie z zaleceniami WHO, każdego dnia należy wykonywać co najmniej 30-60 minut umiarkowanego wysiłku fizycznego lub 15-30 minut intensywnego wysiłku fizycznego co najmniej 5 razy w tygodniu. Można również podzielić ten czas na krótsze sesje. 

Osobom z BMI powyżej 35 kg/m² zaleca się wybieranie aktywności, które nie obciążają nadmiernie układu mięśniowo-szkieletowego, np. ćwiczenia w wodzie czy jazda na rowerze stacjonarnym. Trening siłowy, wykonywany co najmniej dwa razy w tygodniu, angażujący wszystkie główne grupy mięśniowe, jest również bardzo ważny w procesie odchudzania, ponieważ pomaga w utrzymaniu lub rozbudowie masy mięśniowej, co jest niezwykle istotne podczas stosowania niskokalorycznej diety. 

Regularna aktywność fizyczna przyczynia się nie tylko do redukcji masy ciała, ale także zmniejsza ryzyko wystąpienia wielu chorób przewlekłych. Warto pamiętać, że nawet spontaniczna aktywność fizyczna, taka jak prace domowe czy wchodzenie po schodach, przynosi korzyści dla zdrowia.

Oprócz diety i aktywności fizycznej istotną rolę w procesie odchudzania może odgrywać także wsparcie psychologiczne. Strategie takie jak wyznaczanie realistycznych celów, samokontrola (np. prowadzenie dzienniczka żywieniowego), radzenie sobie ze stresem i rozpoznanie problemu emocjonalnego jedzenia są kluczowe dla osiągania długoterminowych celów. Pomagają one w wypracowaniu trwałych, zdrowych nawyków i przełamaniu barier psychologicznych. 

W procesie odchudzania niezwykle ważne miejsce zajmuje także zapewnienie odpowiedniej ilości snu oraz wdrożenie skutecznych metod radzenia sobie ze stresem. Te czynniki mają wpływ na równowagę hormonalną oraz nawyki żywieniowe.

Bibliografia:

1. Polatowska M, Czudy Z, Dominik H i wsp. When diet is not enough - obesity treatment options. Journal Of Education, Health And Sport. 2023;42(1):24-34.

2. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.

   Reklama

3. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Otyłość – zalecenia żywieniowe. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/05/Otylosc-zalecenia-zywieniowe-NCEZ.pdf (dostęp dnia 09.04.2025)

4. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Spontaniczna aktywność fizyczna w prewencji otyłości. https://ncez.pzh.gov.pl/ruch_i_zywienie/osoby-dorosle/spontaniczna-aktywnosc-fizyczna-w-prewencji-otylosci/  (dostęp dnia 09.04.2025)

5. Kłósek P. Zależności między stresem psychologicznym a powstawaniem otyłości. Forum Medycyny Rodzinnej. 2016;10(3):145–152.