W Sochaczewie zapadały najważniejsze decyzje dotyczące powstania warszawskiego. Pamiętajmy!

Najważniejsze decyzje dotyczące powstania warszawskiego zapadały nie tylko w Berlinie, Moskwie i Londynie, ale również w Sochaczewie. O ile żołnierze AK z obwodu sochaczewskiego – o czym już wielokrotnie pisano w sochaczewskiej historiografii – wyruszyli na pomoc powstańczej Warszawie, to niemieckie władze cywilne i wojskowe Warszawy i całego Dystryktu Warszawskiego już w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku znalazły się w Sochaczewie. Ten temat dotąd w szerszym zakresie przemilczany był w sochaczewskiej historiografii. Dzisiaj pierwsza część opowieści o tym okresie z dziejów Sochaczewa. Z Warszawy do Sochaczewa przemieściły się liczne władze i instytucje niemieckie na czele z gubernatorem dystryktu warszawskiego dr Ludwigiem Fischerem i jego licznymi współpracownikami, starostami licznych powiatów do których zbliżali się już sowieci. Sochaczew stał się nie tylko siedzibą dystryktu warszawskiego, ale i siedzibą licznych starostw.

Komendant wojenny Warszawy generał Reiner Stahel 7 sierpnia 1944 roku zarządził ewakuację urzędników niemieckich. W czasie tej ewakuacji został zabity od polskich kul zastępca Fischera –Hummel, sam Fischer został lekko ranny i prawdopodobnie już 9 sierpnia 1944 roku w konwoju wojskowym przybył do Sochaczewa, zamieszkując w dworze Garbolewskich w Czerwonce.

Urząd gubernatora dystryktu warszawskiego w Sochaczewie w ograniczonym zakresie działał od sierpnia 1944 roku do stycznia 1945 roku, zarządzając jeszcze zachodnią częścią dystryktu. Sochaczew. Z tego okresu zachowało się kilka raportów podpisanych w Sochaczewie przeważnie przez Friedricha Gollerta, zachowała się częściowo również korespondencja władz dystryktu warszawskiego z rządem Generalnego Gubernatorstwa w Krakowie.

W pierwszych dniach sierpnia 1944 roku w Sochaczewie znalazł się również szef sanitarny dystryktu warszawskiego oraz dowódca SS i policji w tymże dystrykcie SS-Brigadefűhrer Paul Otto Geibl, odpowiedzialny za ewakuację ludności i zburzenie Warszawy. W Sochaczewie urządził sobie również siedzibę naczelnik miejski (Stadthauptmann) Warszawy Ludwig Leist.

Między Warszawą a Sochaczewem po upadku powstania warszawskiego często podróżował niemiecki komisarz muzeów warszawskich dr Alfred Schellenberg. Osobiście dokonywał on rabunku wielu obrazów i mebli z Muzeum Narodowego w Warszawie i z Pałacu w Wilanowie. Z Muzeum Narodowego w Warszawie wywiózł on kilka cennych obrazów i dywanów w celu wyposażenia Domu Niemieckiego (Deutsches Haus) w Sochaczewie, mieszczącego się na ulicy Traugutta.

     Gestapo warszawskie zajęło z kolei budynek przy obecnej ulicy Reymonta. Przy ulicy Staszica w dawnym budynku szpitalnym zorganizowano natomiast areszt do dyspozycji gestapo. W Sochaczewie mieścił się również Urząd Komendanta Policji Bezpieczeństwa i SD dystryktu warszawskiego.  

     Na pobliskie lotnisko w Bielicach przetransportowano 100 samolotów. Do fabryki w Chodakowie przewieziono część maszyn fabryki Philippsa i Schichta z Warszawy. Po upadku powstania również policyjne oddziały specjalne wycofano do Sochaczewa. Duży napływ różnego rodzaju urzędów i instytucji hitlerowskich oraz konieczność znalezienia dla nich odpowiednich pomieszczeń na biura i mieszkania spowodowały wysiedlenia wielu mieszkańców z ich mieszkań i domów. Wysiedlenie odbywało się w bardzo krótkim czasie. Usuwani mogli zabrać tylko rzeczy osobiste, rzadziej niektóre meble. Ludzi tych dokwaterowano do innych domów. c.d.n.