Rodzinne spotkania z historią z okazji 150 rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego.

Powstanie 1863 r., na Ziemi Sochaczewskiej

Sobota, 19 stycznia 2013 r.- Rodzinne spotkania z historią z okazji 150 rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego.

(…) Lepiej więc było, aby owe ofiarnicze tysiące, zamiast śniegi północy, gorącem krwi swojej śniegi w Polsce stopiły (…)

Z broszury powstańczej, wydanej w 1863 r.

Dnia 22 stycznia 2013 przypada 150 rocznica wybuchu postania styczniowego, zrywu niepodległościowego, który stał się jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach narodu polskiego. 

Walki przeciwko Rosji objęły swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, Białoruś i część Ukrainy. Rebelię poparła ludność polska w innych zaborach.  Przeciw blisko 100 tys. armii rosyjskiej wojskowi naczelnicy mogli dysponować ok.25 tysiącami słabo uzbrojonych partyzantów. Wstępnym etapem polskiego buntu były manifestacje patriotyczne z lat 1860 – 1861 r. Działania zbrojne przyśpieszyła branka do wojska rosyjskiego zorganizowana w Warszawie w nocy z 14 na 15 stycznia 1863 r., przez naczelnika rządu cywilnego Królestwa Polskiego- Aleksandra Wielopolskiego.

W dniu rozpoczęcia powstania tajny Rząd Narodowy ogłosił manifest i dekrety uwłaszczeniowe. Plany rządu przewidywały w pierwszych dniach walki, ataki na garnizony rosyjskie, zmuszenie oddziałów carskich do koncentracji i uwolnienie płn. części Królestwa Polskiego z Płockiem w celu ujawnienia Rządu Narodowego i organizacji regularnej armii.   Plan ten nie powiódł się ze względu na to iż nieliczne oddziały powstańcze były w większości słabo wyszkolone i uzbrojone. Wobec znacznej przewagi rosyjskiej, Polacy przyjęli taktykę wojny partyzanckiej. Powstanie rozszerzyło się wiosną 1863 r., i spotkało się z dużą sympatią opinii publicznej Europy. Rebelia największe rozmiary osiągnęła latem 1863 r., szczególnie próbował ją rozwijać ostatni dyktator powstania- Romuald Traugutt. 

Na terenie Zachodniego Mazowsza miejscem koncentracji oddziałów powstańczych stała się Puszcza Kampinoska i lasy bolimowskie. W Puszczy Kampinoskiej formowano oddział „ Dzieci Warszawy”, został on jednak rozbity 14 kwietnia pod Budą Zaborowską. Latem i jesienią 1863r. oddziały polskie stoczyły potyczki z wojskiem carskim pod Żychlinem, Sobotą, Złakowem Kościelnym, Kiernozią. Jednym z ostatnich bojów powstania styczniowego na Zachodnim Mazowszu była potyczka pod Kurdwanowem 28 lutego 1864r.,w jej wyniku wojska carskie rozbiły oddział K. Sokołowskiego.

Większe zgrupowania partyzanckie w Królestwie Polskim utrzymały się do wiosny 1864 r. Ogółem przez szeregi oddziałów polskich w całym okresie powstania przeszło ponad 200 tys. ochotników. Stoczono ok. 1200 potyczek, w których wg szacunków poległo ok. 30 tys. powstańców. Ostatniego dowódcę oddziału powstańczego księdza Stanisława Brzóskę schwytano na Podlasiu i stracono 23 maja 1865 r.

Jeszcze dziś na terenie Sochaczewa i w jego rejonie można odnaleźć miejsca związane z powstaniem styczniowym. Na cmentarzu parafialnym przy ul. Traugutta znajdują się groby powstańców- mieszkańców Ziemi Sochaczewskiej, które w zeszłym roku staraniem dyrektora Muzeum ZSiPBnB zostały odrestaurowane.  Oto ich nazwiska:

Wincenty Smoleński  (1846-1924) dziedzic dóbr ziemskich Kuznocin, Bolesław Garbolewski (1824-1910), Leonard Garbolewski (1839-1895) dziedzic dóbr Czerwonka.

Miejskie obchody 150 rocznicy wybuchu powstania organizują wspólnie, 19 stycznia br.: Burmistrz Miasta Sochaczew, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą oraz Muzealna Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. II/ 18 pp.

Program obchodów:

godz. 15.30  Cmentarz parafii św. Wawrzyńca, ul. Traugutta

Złożenie kwiatów przez burmistrza miasta Sochaczew Piotra Osieckiego na grobach powstańców: Wincentego Smoleńskiego oraz Bolesława i Leonarda Garbolewskich.

godz. 16:30  Park im. I. W. Garbolewskiego, ul. Głowackiego

Odczyt historyczny Powstanie Styczniowe na Ziemi Sochaczewskiej 1863 r. - Jakub Wojewoda, Muzeum ZSiPBnB.

 godz. 16.40 Park im. I. W. Garbolewskiego, ul. Głowackiego

Zwiedzanie obozowiska powstańczego Stowarzyszenie Historyczno-Edukacyjne im. 7 Pułku Lansjerów Nadwiślańskich –prezentacja umundurowania i broni polskiej i rosyjskiej z okresu walk 1863-65. 

 godz. 17.00 Państwowa Szkoła Muzyczna im. F. Chopina, ul. Głowackiego

Koncert patriotyczny pt. Pieśni Ojczyźniane w wykonaniu chóru i orkiestry Państwowej Szkoły Muzycznej, pod dyrekcją Iwony Niemyjskiej i Daniela Zielińskiego.

Jakub Wojewoda

Źródła :

Aleksander Grzegorz Turczyk - "Cmentarz parafii Św. Wawrzyńca w Sochaczewie", Sochaczew 2010.

Mikołaj Pawliszczew „Tygodnie Polskiego Buntu”, t. I i II, Bellona 2003

J. Grabiec, Rok 1863, Poznań 1929.

Archiwum Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie