Wirtualny znicz dla poległych

Związana z historią działalność mieszkańców Sochaczewa, jest dobrze znana naszym Czytelnikom. Jej pasjonaci zrzeszeni są w licznych formalnych i nieformalnych stowarzyszeniach. Niewiele osób jednak wie, że od ponad roku funkcjonuje stworzony przez Lokalną Grupę Działania nad Bzurą portal internetowy „Bohaterowie Bitwy nad Bzurą”. Jest to jedyna w swoim rodzaju strona poświęcona ich pamięci.

Odkrywanie losów
- Stronę www.bohaterowie1939.pl stworzyliśmy, pragnąc w nowoczesny i niekonwencjonalny sposób uczcić pamięć poległych we wrześniu 1939 roku – mówi jeden z jej twórców Tomasz Karolak. - Na portalu znajduje się multimedialna i interaktywna baza danych poległych z wyszukiwarką. Zamieściliśmy tam również wirtualną ścianę pamięci z nazwiskami ofiar, galerie cmentarzy, kwater i mogił wojennych, pomników, miejsc pamięci narodowej oraz jednostek wojskowych biorących udział w walkach. Zarejestrowanym użytkownikom oferujemy możliwość współtworzenia portalu. Mam tu na myśli m.in. uzupełnianie, modyfikację i komentowanie poszczególnych biogramów, załączanie wspomnień, fotografii, dokumentów, pamiątek, wreszcie… zapalenie wirtualnej świeczki.
Portal funkcjonuje od ponad roku. Jego oficjalna premiera miała miejsce 14 września 2010 r. Powstał on z inicjatywy członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Nad Bzurą. Wsparły ich w tym liczne instytucje państwowe, samorządowe, a przede wszystkim wolontariusze.
Jak mówią członkowie „Lokalnej Grupy”, pomysł stworzenia strony internetowej powstał z obserwacji kilku problemów związanych z tematyką strat osobowych i grobownictwa wojennego bitwy nad Bzurą.
- Wielokrotnie odnotowywaliśmy sytuację, że faktyczny poziom identyfikacji pochowanych żołnierzy na podstawie źródeł archiwalnych nie ma odzwierciedlenia na cmentarnych tablicach epitafijnych. Niepokoiło nas, że wiele ofiar, które niewątpliwie spoczywały na danym cmentarzu, nie było tam w żaden sposób upamiętnionych. Częste są również sytuacje odwrotne, kiedy jedna osoba upamiętniona jest na kilku różnych nekropoliach – wyjaśnia Tomasz Karolak. - Tymczasem istnieje duże społeczne zapotrzebowanie na poszukiwanie bliskich zaginionych podczas wojny. Poszukujący nie wiedzą, do kogo się zwrócić o pomoc lub są bezbronni w walce ze zbiurokratyzowanymi instytucjami. Portal internetowy ma charakter innowacyjny, ponieważ łączy pracę historyków z aktywnością rodzin oraz pasjonatów historii. Dzięki temu ofiary stają się mniej anonimowe.
„Cisi” bohaterowie
Pieniądze na stworzenie portalu i realizację pierwszego etapu jego rozwoju stowarzyszenie uzyskało z Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich, wdrażanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Część środków finansowych pochodziła z własnej kieszeni jego członków.
Widać, że fundusze nie poszły na marne. Efekty pracy „Lokalnej Grupy” są imponujące. Aktualnie baza poległych portalu, tzw. Ściana Pamięci, liczy przeszło 6 tys. biogramów i cały czas przybywają kolejne. Wśród upamiętnionych są zarówno polegli w walce i zmarli z odniesionych ran, jak i zamordowani czy zaginieni. Na Ścianę Pamięci trafiają nie tylko żołnierze.
- Nie zapominamy o cywilnych ofiarach ówczesnych działań wojennych. Przecież to również są „cisi” Bohaterowie Bitwy nad Bzurą – powiedział nam Tomasz Karolak. - W tym miejscu chcielibyśmy zaapelować do mieszkańców Sochaczewa i powiatu sochaczewskiego, których bliscy zginęli we wrześniu 1939 r., a nie są dotąd upamiętnieni na naszym portalu. Prosimy o odwiedzenie naszej strony i podzielenie się wspomnieniami o nich.

Pierwsza wiadomość od 70 lat
Tworzenie bazy danych jest, trudną, mozolną pracą. Członkowie stowarzyszenia twierdzą, że naprawdę warto było ją podjąć.
- Każdy, choć w drobnej części uzupełniony biogram, jest ważny. Przybliża nam ofiarę jako człowieka z krwi i kości, a nie tylko anonimową pozycję na liście pochowanych. Od momentu udostępnienia portalu w sieci internetowej już kilkanaście rodzin odnalazło miejsce spoczynku bliskich, o których od przeszło 70 lat nie mieli żadnych wieści - opowiada Tomasz Karolak. - Wzruszenie małżonków, rodzeństwa, dzieci lub wnuków ofiar trudno opisać. Tego typu historie to niesamowite przeżycie, które utwierdza nas w przekonaniu, że tego typu inicjatywa ma sens. Spotykamy się również z sytuacjami niecodziennymi. W kilku przypadkach okazywało się np., że figurujący jako polegli nad Bzurą w rzeczywistości… przeżyli wojnę, na co rodziny przedstawiały przekonywujące dokumenty. Wszystkie tego typu historie skwapliwie dokumentujemy. Mają miejsce także wydarzenia zupełnie niesamowite. W ostatni weekend przyjechaliśmy na cmentarz wojenny w Trojanowie w celu nagrania materiału filmowego dotyczącego wspólnej mogiły żołnierza i sanitariuszki zmarłych w szpitalu wojennym w Chodakowie. Przy jednym z ponad 250 krzyży ujrzeliśmy grupkę ludzi. Okazało się, że to właśnie ten krzyż, który nas interesuje, a zgromadziła się przy nim rodzina jeszcze jednego żołnierza zmarłego w tym samym szpitalu, który znalazł miejsce wiecznego spoczynku w tej samej mogile. Dzięki temu nieoczekiwanemu spotkaniu będziemy mogli przybliżyć historię kolejnego bohatera Bitwy nad Bzurą.

O tych, co przeżyli
Obecnie stowarzyszenia realizuje kolejny etap swojego projektu. Uzyskało już na niego dotację z otwartego konkursu ofert ogłoszonego przez Zarząd Województwa Mazowieckiego. Pod hasłem „Mazowieckie nekropolie wojenne” pragną przybliżyć obiekty grobownictwa wojennego i miejsca pamięci narodowej związane w wydarzeniami września 1939 r. Ich działania obejmą kilka powiatów województwa mazowieckiego.
- Na portalu przybędzie z pewnością wiele nowych biogramów – kończy Tomasz Karolak. - Wyznacznikiem bohaterstwa jest nie tylko oddanie życia za ojczyznę. Zamierzamy więc udostępnić każdemu zainteresowanemu możliwość zamieszczenia biogramu bohatera, który przeżył działania wojenne. Wszyscy użytkownicy portalu będą ponadto mogli opublikować przechowywane w rodzinnej tradycji wspomnienia świadków wojennych wydarzeń.
Z pewnością warto odwiedzić portal nie tylko z okazji listopadowych świąt. Jego zawartość jest naprawdę poruszająca. Liczba nazwisk, osób uzupełniających informację utwierdza w przekonaniu, że pomimo upływu lat, dla wielu rodzin II wojna światowa jest ciągle żywa. Zawsze można też zapalić wirtualną świeczkę,
Agnieszka Poryszewska