Obywatel świata w urzędzie

Otwarcie granic spowodowało otwarcie się Polski na świat. Dużo podróżujemy, wyjeżdżamy za pracą, za lepszym życiem. Urządzamy je za granicą, tam znajdujemy partnerów, rodzą się nasze dzieci. Coraz częściej jednak wracamy, zwłaszcza teraz, kiedy światowy kryzys dotknął najbogatsze kraje. I wtedy pojawia się problem, bo nasz związek nie został zarejestrowany w Polsce, nasze dzieci nie mają polskich dokumentów, czyjaś śmierć nie została w porę odnotowana w odpowiednich instytucjach. Urzędy stanu cywilnego pękają w szwach od tego typu spraw. Można je co prawda załatwić w konsulatach, ale, jak słyszymy, np. do konsulatu w Anglii ustawiają się ogromne kolejki, w których trzeba spędzić wiele dni. Coraz częściej więc zainteresowani przyjeżdżają do kraju, bądź proszą najbliższą rodzinę o pomoc w załatwieniu formalności. Sochaczewski Urząd Stanu Cywilnego w 2007 r. sporządził 42 różnego typu akty związane z pobytem za granicą, w tym roku już 64. - Są to różnego typu sprawy – mówi kierownik sochaczewskiego USC Krystyna Hałubek. – Najczęściej jednak ludzie chcą wyrobić dowód osobisty czy paszport dla dziecka. W takiej sytuacji każdy obywatel polski musi złożyć w urzędzie oryginalny dokument – akt zawarcia małżeństwa, czy akt urodzenia dziecka. Dodatkowo dokument powinien być przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego na język polski. Ale tu się rodzą problemy, bo każdy kraj ma swoje przepisy, wydaje różnego typu dokumenty, często niewystarczające, aby, zgodnie z polskim ustawodawstwem, wpisać je do ksiąg. W takim wypadku USC żąda uzupełnienia dokumentów, czasem na drodze sądowej – dodaje Krystyna Hałubek. W USA każdy stan ma swoje odrębne przepisy, w Szwecji dokumenty tego typu wydaje organ podatkowy, w wielu krajach dokument stanu cywilnego to zwykłe zaświadczenie, nie zawierające danych niezbędnych w Polsce. - Nasi interesanci czasem narzekają na procedury, na długie terminy, na ilość potrzebnych formularzy – mówi Krystyna Hałubek - ale my musimy się trzymać litery prawa, bo odpowiadamy za każdy wystawiony dokument. Gdyby za każdym razem konsulaty przesyłały stosowne dokumenty, pewnie mniej byłoby problemów, ale w tej chwili z tego obowiązku wywiązują się tylko konsulaty we Francji i w Niemczech. Bywa też tak, że studiujemy np. przepisy poszczególnych stanów w USA, żeby sprawdzić, czy dokument jest wystawiony zgodnie z tamtejszymi przepisami – mówi kierownik sochaczewskiego USC. Generalnie chodzi o to, że często na podstawie wystawionych w innych krajach druków trudno określić z całą pewnością, że chodzi o tę samą osobę znajdującą się w polskich księgach. Nie ma tam bowiem np. nazwiska rodowego kobiety, imion rodziców, co u nas jest bezwzględnie wymagane. Dochodzi też do takich sytuacji, że np. kobieta, która wyjechała za granicę wiele lat temu, w USC figuruje jako osoba stanu wolnego, pod panieńskim nazwiskiem, podczas kiedy w rzeczywistości dwukrotnie wychodziła za mąż, zmieniając za każdym razem nazwisko i miejsce zamieszkania za granicą. Teraz myśli o przyjeździe do kraju, co wiąże się z koniecznością uregulowania spraw w urzędach. Nasze przepisy mówią bowiem, że żaden polski urząd w kraju i za granicą nie może stwierdzić stanu cywilnego obywatela polskiego na podstawie zagranicznego aktu i nie może na tej podstawie wystawić polskiego dokumentu, np. dowodu osobistego czy paszportu. Najpierw trzeba więc otrzymać wymagany w kraju akt ślubu, akt urodzenia itp., aby ubiegać się o dokument tożsamości. Ułatwieniem w tej sytuacji może być możliwość skorzystania z pomocy najbliższej rodziny mieszkającej w kraju. Z wnioskiem o wydanie dokumentów może wystąpić jedno z rodziców zainteresowanego lub rodzeństwo. W dobie ogromnych migracji, kiedy coraz częściej stajemy się obywatelami świata, a przywiązanie do jednego kraju maleje, takie procedury stają się rzeczywiście problemem. Niedawno pisaliśmy o projekcie liberalizacji przepisów meldunkowych, może w ślad za nimi pójdzie złagodzenie prawa w zakresie aktów stanu cywilnego. Jolanta Sosnowska