Zamkowe mury pną się do góry - fotorelacja

Stowarzyszenie „Nasz Zamek”, w ramach realizowanej w 2013 r. inwestycji: Zagospodarowanie nadbrzeża Bzury wraz z zabytkowymi ruinami Zamku Książąt Mazowieckich oraz Parkiem Podzamcze w Sochaczewie - etap I - Zabezpieczenie i umocnienie Wzgórza Zamkowego, na zlecenie Gminy Miasto Sochaczew wykonuje bieżącą konsultację zagadnień konserwatorskich. Podwykonawcą, realizującym na zamku prace konserwatorskie wybrana została firma Akant z Łodzi.

Zespół Konserwatorski

Celem korekt fragmentów dokumentacji projektowej z 2009 r., w oparciu o którą prowadzone są działania konserwatorskie na zamku, powołany został nieformalny Zespół pod przewodnictwem, sprawującego nadzór konserwatorski nad inwestycją dr Cezarego Głuszka. Skład zespołu uzupełnia piszący te słowa prezes Stowarzyszenia „Nasz Zamek” Łukasz Popowski. Część w/w rozwiązań projektowych straciła na aktualności w optyce nowych odkryć archeologicznych Pracowni Archeologicznej „Trecento” oraz Stowarzyszenia „Nasz Zamek” z lat 2011 – 2013.

Program Konserwatorski

W oparciu o uzupełnioną, dzięki wynikom badań, dokumentację historyczną Zespół stworzył dla ruin sochaczewskiej warowni nieformalny Program Konserwatorski, który określił kierunki zmian projektu z 2009 r. Postanowiono, w znacznie większym stopniu, oprzeć się o wytyczne historyczne, dzięki czemu siedemnastowieczna przestrzeń ruin zamku będzie czytelna dla zwiedzającego, zaś istotne elementy architektoniczne budowli zachowane i odtworzone w niezbędnym minimalnym zakresie. Stworzona nowa koncepcja konserwatorska uzyskała formalną aprobatę Pani Konserwator Ewy Jaszczak.

Korekty dokumentacji projektowej

W ramach w/w zmian udało się doprowadzić do:

pełnego uczytelnienia ponad poziom dziedzińca (w formie odtworzenia fragmentów ścian) zdegradowanych trzech skrzydeł zamku XVII-wiecznego, łącznie ze wszystkimi śladami po zachowanych otworach drzwiowych i okiennych obiektu,

pełnego odtworzenia przypór od południowego wschodu i południowego zachodu zamku XVII wiecznego,

zróżnicowania poziomów użytkowych: dziedzińca, wnętrza ruin zamku XVII-wiecznego oraz brukowanej opaski zewnętrznej zgodnie z historycznymi świadkami,

rezygnacji z balustrad od południa oraz częściowo od wschodu i zastąpieniu ich wygrodzeniem przestrzeni dostępnej turystycznie za pomocą odtworzonych, w elewacji wschodniej, południowej i zachodniej zamku XVII-wiecznego, filarów międzyokiennych oraz podokienników; dzięki temu zabiegowi ruiny uległy częściowej reintegracji i scaleniu, co poprawić ma również statykę zachowanych reliktów zamku XVII-wiecznego,

odsunięcia górnego biegu pochylni dla pieszych (ścieżki serpentynowej) od reliktów wieży północnej zamku,

odsunięcia spocznika i górnego biegu nowych schodów od reliktów XVI/XVII wiecznej bramy wschodniej,

zastosowania, w nawiązaniu do poziomu historycznego, nawierzchni żwirowej we wszystkich wnętrzach skrzydeł zamku XVII wiecznego i zarazem rezygnacja z ahistorycznego wykładania ich brukiem kamiennym, analogicznym do zastosowanego na dziedzińcu,

uczytelnienia, w ramach nowego sposobu zagospodarowania ruin oraz włączenia w nowy system odwodnienia dziedzińca zamkowego, dwóch ceglanych kanałów odprowadzających od północy i południa obiektu nieczystości z drugiej kondygnacji zamku XVII wiecznego,

zapewnienia komunikacji pokoi oraz izb zamkowych z dziedzińcem przez zachowane, bądź uczytelnione 4 historyczne otwory drzwiowe zamku XVII wiecznego, zapewnienia komunikacji wewnątrz ruin poprzez zachowane historyczne otwory drzwiowe w ścianach działowych zamku XVII wiecznego, korekty wadliwie wykonanych uzupełnień murów z 2006 r.,

wykorzystania do konserwacji murów, zbieranej 8 lat przez członków Stowarzyszenia historycznej zamkowej cegły (wtórniki - około 7 m3) oraz gruzu, stanowiącego zgodnie z historycznymi świadkami, składnik wnętrza odtwarzanych ścian (tzw. opus emplectum).

Piszący te słowa Łukasz Popowski zajmował się również codzienną koordynacją prac konserwatorskich zespołu murarskiego.

Czego zabraknie – plany na przyszłość?

Dzięki temu, iż zakres wykonanych działań konserwatorskich jest bardzo wydatny, uda się uratować zachowaną zabytkową substancję murową zamku XVII wiecznego. Niestety z powodu ograniczeń finansowych projektu, w ramach opisywanej inwestycji, nie wszystkie wskazane dla obiektu działania można było zrealizować. Najbardziej doskwiera brak uczytelnień: wschodniego węzła bramnego  (XVI/XVII w.), wieży północnej (XIV w.) i wieży kaplicznej (XVII w.) oraz muru obwodowego (XIV w.), domykającego przestrzeń dziedzińca od północy i wschodu. Uczytelnione ponad poziom dziedzińca wieże kapliczna i północna spełniałyby funkcję tarasów widokowych na rzekę Bzurę oraz Podzamcze, natomiast fragmentarycznie odtworzona kurtyna północna i wschodnia pozwoliłaby wyeliminować niefortunne estetycznie balustrady. Dzięki podmurowaniu kamiennego fundamentu wschodniego węzła bramnego oraz odtworzeniu drewnianego mostu na zamek, możliwe stałoby się poprowadzenie na wzgórze komunikacji historycznym traktem. Pozwoliłoby to również zaaranżować główne podejście na zamek od ul. Traugutta, a także uporządkować zagospodarowanie zamkowego Przygródka (Podzamcza), razem z zespołem doskonale zachowanych fos i wałów. W ramach reintegracji i scalenia ruin zamku XVII wiecznego należałoby również podjąć się odtworzenia kilku nadproży okiennych i drzwiowych. Zupełnie osobnym, acz z wielu względów interesującym zagadnieniem byłaby kwestia częściowego odtworzenia obiektu, polegająca na zagospodarowaniu najlepiej zachowanego parteru zachodniego skrzydła zamku XVII wiecznego. Wtedy to w obszar działań kubaturowych należałoby włączyć dwa zachowane we wschodnim węźle bramnym pomieszczenia piwniczne. Wszystkie w/w zagadnienia wskazują kierunki i możliwości dalszych działań konserwatorskich na ruinach sochaczewskiego zamku. To jednak czy uda się je przeprowadzić i w jakim zakresie zależeć będzie od woli sochaczewian, decyzji burmistrza miasta oraz pozyskania kolejnego zewnętrznego dofinansowania.

Łukasz Popowski

Zapraszamy do zapoznania się z postępami w pracach konserwatorskich w naszej galerii!

Foto: M. Kazur - dektri.pl