Reklama

Mamy taką kulturę, jaką stworzyliśmy

Tygodnik Echo Powiatu

17/11/2009 10:32

Socjolożka kultury. W 2007 roku obroniła doktorat w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Jest autorką książki "Michael Jackson jako bohater mityczny. Perspektywa antropologiczna". Pracuje także jako dziennikarka muzyczna. Z sochaczewianką, Anetą Ostaszewską rozmawia Daniel Grabarek.

Co łączy Michaela Jacksona z postaciami mitycznymi?
W mojej książce zajmowałam się nie tyle Michaelem Jacksonem senso stricte, co społecznymi wyobrażeniami na jego temat. Interesowało mnie, co ludzie myślą o Jacksonie jako idolu kultury popularnej i kim właściwie jest dla nich król popu. Jackson był (pewnie wciąż jest) postacią wywołującą różne i skrajne wrażenia. Wystarczy porozmawiać z przypadkowo spotkanymi ludźmi na ulicy, aby przekonać się, że każdy ma coś do powiedzenia na temat Jacksona. Wydawało mi się ciekawe, dlaczego ludzie tak silnie reagują właśnie na niego. W wypowiedziach o Jacksonie odnalazłam cechy bohatera mitycznego: trikstera, kozła ofiarnego i króla karnawału. Dla jednych idol jest prowokatorem, dla innych dewiantem, a jeszcze dla innych – ofiarą kaprysów publiczności. Kariera społeczna Michaela Jacksona doskonale wpisuje się w schemat bohatera mitycznego.

Kim jest gwiazda we współczesnym świecie?
Ciekawe jest, dlaczego akurat użyłeś określenia „gwiazda”. Moim zdaniem, to kim jest tzw. gwiazda zależy przede wszystkim od publiczności, to ona – przy udziale mediów - kreuje „gwiazdy”, obdarzając je zainteresowaniem. Przyjmuję założenie, że współczesna kultura, to kultura narcystyczna. Narcyzm rozumiem jako zaprzeczenie własnej bezwartościowości. Żeby zatuszować brak samozadowolenia z tego, kim naprawdę jesteśmy, nakładamy różne maski, wszystko po to, by zdobyć akceptację innych. Idole, których podziwiamy są odzwierciedleniem naszego narcyzmu, mówiąc inaczej: idole są przedłużeniem podziwiających. Mają być tymi, którzy sprawią, że obcując z nimi, poprzez oglądanie i podziwianie ich na ekranie, publiczność poczuje się wyjątkowa.

Kultura popularna schodzi na złą drogę?
Mamy taką kulturę, jaką stworzyliśmy. Jeżeli poczytamy klasyczne dzieła krytyków kultury popularnej, to dowiemy się, że kultura popularna już latach 50. XX wieku była uważana za niepoprawną, skomercjalizowaną, pozbawioną wyższych wartości, odwołującą się do tzw. niższych popędów, jednym słowem: była „zła”. W moim przekonaniu kulturę popularną należy tak samo krytykować, jak i bronić. Za przykładem Joanny Tokarskiej-Bakir powiem: „Kultura ta jest trudnym do przecenienia źródłem prawdy o coraz lepiej zamaskowanym świecie. Plecie trzy po trzy, ale tak naprawdę nie potrafi kłamać i prędzej czy później zawsze się wygada. Trzeba tylko mieć cierpliwość i słuchać”. Właśnie na tym polega moja praca - staram się słuchać i patrzeć uważnie. Podobnie jak profesor Zygmunt Bauman, myślę, że jesteśmy zanurzeni w tej kulturze i nie ma sensu udawać, że nas osobiście nie dotyczy. Kultura popularna otacza nas zewsząd, nawet, jeśli my sami tego już nie zauważamy. Jest tak samo interesująca dla socjologa, jak inne pola życia społecznego.

Piszesz już następną książkę...
Książka „Michael Jackson jako bohater mityczny” ukazała się dwa lata po napisaniu; dotyczy okresu 2003-2006, kiedy odbywał się proces Jacksona o molestowanie seksualne nieletniego. Z przyczyn niezależnych ode mnie jej wydanie opóźniło się. W oczekiwaniu na publikację zajmowałam się innymi tematami, rodziły się kolejne pomysły. Obecnie pracuję nad kolejną książką, ale na tym etapie jest jeszcze za wcześnie, by o niej mówić.

Co z wykładaniem na uczelni...?
W tym semestrze mam „wolne”; po pięciu latach prowadzenia zajęć postanowiłam teraz całkowicie poświęcić się pisaniu. Dobra książka wymaga nakładu pracy i czasu, a prowadząc zajęcia nie mogłabym jednocześnie pisać. Proszę pamiętać, że praca dydaktyczna nie sprowadza się wyłącznie do przychodzenia na uczelnię i prowadzenia wykładów. Sam wykład to efekt wielu godzin przygotowań, często dość mozolnej pracy. Studenci często zapominają o tym.