Pokazać wielkość getta - druga część rozmowy z Pawłem Rożdżestwieńskim

W drugiej części wywiadu z Pawłem Rożdżestwieńskim, organizatorem rekonstrukcji bitwy nad Bzurą, redaktorem naczelnym kwartalnika „Nowy Przegląd Kawaleryjski”, rozmawiam o przywróceniu pamięci sochaczewskich Żydów i przebudowie Placu Kościuszki.

Czy włączyłbyś się w projekty mające na celu przywrócenie pamięci o sochaczewskich Żydach?
- Tak naprawdę w Polsce jest to niebezpieczny problem. W tym mieście spaliło się na takiej idei kilka osób z Pawłem Fiałkowskim, moim przyjacielem, na czele, który próbował coś zrobić i który zrezygnował z bycia radnym na znak protestu przeciwko małomiasteczkowym zachowaniom naszych współobywateli, którym przeszkadzała nazwa ulicy Bóżniczej. Świadczy to o ogromnych kompleksach i „sochaczewianizmie”, w złym tego słowa znaczeniu. O tym problemie w Polsce się nie rozmawia i ma on szeroki wymiar braku świadomości Holokaustu jako takiego i małych holokaustów, które dokonywały się w miastach i miasteczkach.
Miałbyś jakieś własne pomysły...
- Nie musimy budować pomników. Na razie nie ma u nas chętnych, żeby posprzątać cmentarz żydowski, który jest rozkradany i niszczony. Wątpię, czy da się to zrobić siłami społecznymi, ale próbować można. Był ciekawy pomysł, żeby teren sochaczewskiego getta otoczyć taśmą i zgromadzić na nim taką liczbę mieszkańców odpowiadającą liczbie Żydów, którzy musieli tu żyć. Coś takiego mogłoby oddać choć część tego, co naprawdę się tu rozgrywało. Ale przecież Żydzi nie wyczerpują tematu naszych sąsiadów z przeszłości. Powiat Sochaczewski miał na przykład duże osadnictwo niemieckie. W rejonie Iłowa i nad Wisłą jest wiele pozostałości po osadnikach niemieckich, a właściwie po naszych współmieszkańcach, którzy byli wyznania luterańskiego.
A sam Plac Kościuszki?
- Przede wszystkim należy pozbyć się obrzydliwego parku i odtworzyć tu dawną zabudowę, południową pierzeję placu, zniszczoną przez Niemców po likwidacji getta. Jest to ogromnie atrakcyjny teren pod zabudowę i dobrze przygotowany plan zagospodarowania przestrzennego przyciągnąłby na pewno chętnych do przekształcenia całego tego rejonu w sochaczewską starówkę. Na pewno nie należy zaczynać od kładzenia nowej kostki, ważniejsza jest tu koncepcja. Dobrze byłoby, gdyby powstały w tym rejonie kafejki i sklepy. Przykładem takie odbudowy jest nadmorski Kołobrzeg, w którym podczas ostatnich lat odtworzono starą zabudowę, która jest dziś jedną z najbardziej popularnych rejonów miasta. Nowoczesne myślenie o ratowaniu pamięci o mieście, poprzez tworzenie jego wizerunku, składa się z bardzo wielu czynników.
Gdyby na przykład cały teren zamku, podzamcza, aż do przystani, przekształcić w tereny rekreacyjne, to od razu zmieniłoby się myślenie mieszkańców o mieście, przywróciło dumę z tego, że mieszka się w miejscu ważnym i ciekawym.
Jeśli bowiem nasze miasto będzie ładne, sprawnie zarządzane, przyjazne inwestorom i będzie oferowało ludziom coś więcej, niż bycie sypialnią Warszawy, to na pewno nie zapomnimy i o naszej historii.

rozm.: Andrzej Gąsiorowski