Przemoc w rodzinie – nie zwlekaj, reaguj, pomagaj

Dnia 23 czerwca 2009 roku w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej w odbyła się konferencja ,,Przemoc w rodzinie – nie zwlekaj, reaguj, pomagaj”, w której uczestniczyli konsultanci Powiatowego Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Sochaczewie pedagog Emilia Wardęga i psycholog Daniel Wróblewski oraz Monika Radwańska Komosa, kierownik POIK.

Protest ojców
Tego dnia na ulicy Nowogrodzkiej w Warszawie było dosyć głośno. Przed budynkiem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej swoją pikietę zorganizowali ojcowie. Z transparentów można było odczytać hasła: ,,Zlikwidować sądy rodzinne!”, ,,Ojcowie w Polsce są dyskryminowani”, ,,Sądy oddajcie nasze dzieci!”, ,,Stop dyskryminacji ojców”, ,,Sądy rodzinne to zbrodnicze skorumpowane kliki”, a pluszowy miś przed wejściem do budynku prosił: ,,Mam prawo do obojga rodziców”. W Dzień Ojca tatusiowie sprzeciwiali się dyskryminacji w wychowywaniu dzieci i podczas konferencji na ręce Jarosława Dudy - Sekretarza Stanu w MPiPS złożyli petycję ,,Każde dziecko ma prawo do obojga rodziców”.

Klaps pokazuje naszą słabość
Przed rozpoczęciem konferencji odbyła się konferencja prasowa związana z Kampanią ,,Dzieciństwo bez przemocy”, której celem jest uświadomienie negatywnych konsekwencji bicia dzieci oraz promowanie metod wychowawczych alternatywnych do kar fizycznych. Cała akcja jest skierowana do rodziców oraz profesjonalistów mogących podejmować działania edukacyjne w celu wyeliminowania kar fizycznych wobec dzieci. Organizatorami kampanii są Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz Fundacja Dzieci Niczyje, partnerem jest Pogotowie dla Ofiar Przemocy Niebieska Linia IPZ, a patronuje jej Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Uroczystego otwarcia konferencji dokonała Jolanta Fedak, Minister Pracy i Polityki Społecznej, zwracając uwagę na potrzebę interdyscyplinarności podejmowanych działań w ramach przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Część merytoryczną konferencji rozpoczął Jarosław Duda – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, który jest Krajowym Koordynatorem Realizacji Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie. Podkreślał, że wrażliwość ludzi na problem przemocy bardzo wzrosła i coraz częściej jest wzywana policja do płaczącego dziecka za ścianą. Zmieniająca się świadomość społeczeństwa jest zasługą między innymi przeprowadzonej kampanii ,,Kocham. Reaguję”. Jarosław Duda podkreślał tu zasługi Fundacji Dzieci Niczyje. Dodał również, że to nie koniec drogi lecz proces, w którym jest jeszcze dużo do zrobienia, a czeka nas jeszcze nowelizacja ustaw, by skuteczniej chronić ofiary przemocy. Na zakończenie swego wystąpienia zwrócił się do mediów z apelem, by spoty reklamowe ,,Dzieciństwa bez przemocy” emitować w dobrych pasmach czasowych, żeby ich przekaz mógł trafić do jak największej liczby odbiorców. Jarosław Duda, ojciec pięciorga dzieci, stwierdził, że stosowanie przysłowiowego klapsa jest małostkowe i pokazujące słabość.

Interwencje Rzecznika Praw Dziecka
Marek Michalak pełniący funkcję Rzecznika Praw Dziecka przedstawił historię powstania instytucji Rzecznika Praw Dziecka. Podkreślał też, jak bardzo od 6 stycznia 2000 roku, kiedy to powstał jego urząd, zwiększyły się możliwości Rzecznika Praw Dziecka. W chwili obecnej ma on możliwość podejmowania wielu działań, przeprowadzania kontroli oraz występowania przed sądem. Wśród przeprowadzonych przez rzecznika 1629 interwencji dotyczących przemocy wobec dzieci, znalazły się sprawy związane z żebractwem, przemocą w ośrodkach szkolno-wychowawczych, umieszczaniem dzieci w szpitalach psychiatrycznych, przemocą fizyczną, psychiczną oraz seksualną. Wielokrotnie interwencje są odpowiedzią na zgłoszenie na dziecięcy telefon zaufania, z którego korzystają nie tylko dzieci, ale również sąsiedzi. Marek Michalak wyraził zadowolenie ze zmieniającej się świadomości ludzi, podkreślając różnicę między przemocą a przymusem. Ubolewa jednak nad faktem, że w Polsce są dopuszczalne kary fizyczne wobec dzieci, a Polska znajduje się wśród pięciu krajów w Europie, w których nie wprowadzono jeszcze zakazu bicia dzieci.

Elżbieta Radziszewska Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów podkreślała, że statystycznie przemoc wobec dzieci zmniejsza się, jednak w dalszym ciągu istnieje duża potrzeba szkoleń, szczególnie służby sądowniczej oraz konieczność podejmowania współpracy na szczeblu centralnym i lokalnym.

Konsekwencja plus duża dawka miłości
Szczególnie istotne okazało się wystąpienie Krystyny Wyrwickiej Dyrektora Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, która omówiła zmiany do Ustawy o Przeciwdziałaniu Przemocy w Rodzinie. Projekt ustawy 3 lutego 2009 roku został pozytywnie rozpatrzony przez Radę Ministrów, a następnie skierowany pod obrady Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Cele zmian projektowych dotyczą rozwoju profilaktyki jako formy działań zapobiegającej przemocy w rodzinie, zmiany świadomości społeczeństwa oraz skutecznej ochrony ofiar przemocy, w szczególności dzieci. Krystyna Wyrwicka zwróciła uwagę na brak profilaktyki oraz likwidowanie skutków przemocy zamiast przyczyn. ,,Trzeba reagować. Nie ma głupich reakcji, niech to sprawdza profesjonaliści. Każde nasze podejrzenie, że dzieje się coś złego jest uzasadnione. Reagujmy.” - tak zachęcała do zgłaszania przypadków przemocy wobec dzieci. Poruszyła też problem niewydolności systemowej dotyczącej trudności w egzekwowaniu prawomocnych wyroków sądu. Podkreślała konieczność działań interdyscyplinarnych. Zamiast pięciu wywiadów w tygodniu u jednej rodziny, powinien być zrobiony jeden, a następnie przekazany innym instytucjom, by nie ,,nękać” rodziny, co też jest formą przemocy. Tam gdzie jest dobra wola, już działają zespoły interdyscyplinarne i wspólnie są podejmowane działania pomocowe. Krystyna Wyrwicka zwróciła uwagę, że mamy o wiele poważniejszy kryzys od kryzysu ekonomicznego – kryzys czasu dla naszych dzieci. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, iż rodzice nie są w stanie wychować inaczej swoje dzieci, jeśli sami byli wychowani na klapsach. Trudno takich rodziców ,,przestawić”, ale jest to możliwe. I właśnie na tym ma polegać praca w terenie. Trzeba pokazać rodzicom, że można żyć inaczej, co nie ma nic wspólnego z wychowywaniem bezstresowym. Konsekwencja plus duża dawka miłości – oto przepis na sukces wychowawczy.

Nowy projekt ustawy
Krystyna Wyrwicka przedstawiła obecnym swoje marzenie. Takim ideałem jest zamienienie ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w ośrodki realizujące programy korekcyjno-edukacyjne dla sprawców. Projekt ustawy kładzie nacisk na profilaktykę. Działania profilaktyczne maja polegać na tworzeniu gminnych programów przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz powoływaniu zespołów interdyscyplinarnych, które już w wielu miastach działają, a w najbliższym czasie ustawa będzie to regulować. Kierownictwo ośrodków pomocy społecznej zostanie zobligowane do powoływania zespołów interdyscyplinarnych, w których składzie będą pracować przedstawiciele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, policji, kuratorskiej służby sadowej, oświaty oraz służby zdrowia.
Działania interwencyjne w projekcie ustawy zakładają prawo uzyskania bezpłatnego zaświadczenia lekarskiego o ustaleniu przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała, a także rozszerzenie Procedury Niebieskiej Karty o współdziałanie służb. Projektowane regulacje mają na celu bardziej skuteczną ochronę dzieci przed krzywdzeniem, m.in. zakaz stosowania kar cielesnych i możliwość zabierania dzieci z domu w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia. Pracownik socjalny nie będzie musiał takiej decyzji podejmować samodzielnie, lecz wspólnie z policjantem, lekarzem lub innym pracownikiem służby zdrowia. Zostanie wprowadzony przepis obligujący sprawców przemocy do uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych bez ich zgody. Katalog środków zapobiegawczych zostanie poszerzony o nakaz powstrzymywania się od kontaktu z pokrzywdzonym oraz nakaz opuszczenia lokalu przez sprawcę zamieszkującego z pokrzywdzonym. Nowelizacja Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie zakłada duże zmiany z nastawieniem na programy profilaktyczne, ze szczególnym uwzględnieniem szkoleń o charakterze interdyscyplinarnym, by wiele działań służby mogły podejmować wspólnie.

Z doświadczeń brytyjskich
Dzięki współpracy z Ambasadą Brytyjską, zebrani mogli poznać rozwiązania brytyjskie w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Pani Jennifer Gray Doradca ds. Planowania Polityki z Departamentu Zapobiegania Krzywdzeniu Dzieci Ministerstwa Dzieci, Szkół i Rodzin z Wielkiej Brytanii oraz pan Michael Holding Główny Specjalista z Wydziału Spraw Socjalnych Miasta i Hrabstwa Swansea w swoich wystąpieniach podzielili się doświadczeniami Wielkiej Brytanii w zakresie przeciwdziałania przemocy wobec dzieci. Na wszystkie urzędy został nałożony obowiązek promowania przeciwdziałania przemocy wobec dzieci i promowania ich dobrostanu. W chwili obecnej wszystkie urzędy są zaangażowane w ochronę dzieci. Każda ze służb trzyma się swoich kompetencji, działania te koordynuje pomoc społeczna. W sytuacji krzywdzenia dziecka, zostaje ono odebrane rodzinie i wówczas opiekę nad dzieckiem sprawują rodzice wraz z władzami lokalnymi. Rodzice muszą spełnić pewne warunki, by dziecko wróciło do domu. Nim dziecko wróci do rodziny spotykają się wszyscy krewni dziecka ze specjalistami, pracuje się nad komunikacją i monitoruje się sytuację. W Wielkiej Brytanii ogromna rolę odgrywają zespoły interdyscyplinarne. Najpierw była to współpraca dobrowolna, obecnie jest uwarunkowana legislacyjnie. W przypadku śmierci dziecka zgodnie z procedurami zostaje opracowana analiza i jest przygotowywany raport, by w przyszłości zapobiegać takim sytuacjom. Minister do Spraw Dzieci i Młodzieży koordynuje prace na rzecz dzieci. Wydzielono stanowiska osobnych służb do spraw dzieci i dorosłych . Opracowano również szeroki zakres wytycznych.

Nie bójmy się reagować
Przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Komendy Głównej Policji realizujący Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy zaprezentowali działania podejmowane na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Krzysztof Kwiatkowski - Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości – przedstawił planowane zmiany legislacyjne, zmierzające do uruchomienia telefonicznej linii wsparcia dla ofiar przemocy. W ciągu roku kilkadziesiąt tysięcy osób odbywa karę zawieszoną warunkowo za przestępstwa przeciwko rodzinie. Dzięki ogólnopolskiemu numerowi telefonu ofiary będą mogły zgłaszać, że sprawca narusza ich nietykalność. Osoby skazane za przestępstwa przeciwko rodzinie, będące na warunkowym zwolnieniu lub mające zawieszenie kary, po kolejnej interwencji policji w ciągu kilku dni będą trafiać do zakładu karnego. W miastach wojewódzkich powstało szesnaście ośrodków pomocy ofiarom przestępstw, gdzie osoby pokrzywdzone mogą otrzymać kompleksowa pomoc psychologiczną, socjalno-bytową oraz bezpłatną pomoc prawną (dzięki podpisaniu porozumienia z Radą Adwokacką).

Nadinspektor Arkadiusz Pawełczyk Pierwszy Zastępca Komendanta Głównego Policji wspominał częste pytania pojawiające się, kiedy coś złego się dzieje: ,,Gdzie była policja?” Policji nie było, ponieważ policja nie wiedziała o incydencie. Policja nie boi się działań, jednak często ludzie nie informują policji o krzywdzeniu dzieci. Dzięki mediom społeczeństwo zaczyna reagować na płacz dziecka za ścianą. Zdarza się, że na miejscu funkcjonariusze stwierdzają, iż dziecku krzywda nie dzieje się i ma ono po prostu kolkę. Arkadiusz Pawełczyk dodał, że policja nie boi się takich interwencji i zachęcał, by dzwonić w przypadkach podejrzenia krzywdzenia dzieci. Podczas obchodów tygodnia pomocy ofiarom przestępstw zostaje udzielonych coraz więcej porad osobom pokrzywdzonym. Dnia 26 marca 2009 roku powołano Radę ds. Pokrzywdzonych przestępstwem, w skład której wchodzą praktycy, przedstawiciele sądu oraz świata nauki. Powołano również instytucję opiekuna ofiary – wolontariusza. Powstało już ponad trzysta pokoi przesłuchań posiadających certyfikat Fundacji Dzieci Niczyje. Im większa aktywność społeczna, im więcej wiedzy na temat przemocy, tym skuteczniejsze są działania policji. Ze zjawiskiem przemocy nie można walczyć poprzez jedna instytucję, warto włączyć inne instytucje oraz organizacje pozarządowe.

Elżbieta Rusinak Naczelnik Wydziału Profilaktyki i Współpracy ze Społeczeństwem z Departamentu Analiz i nadzoru w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji przedstawiła działania realizowane przez MSWiA na rzecz przeciwdziałania przemocy wobec dzieci w ramach programu ,,Razem bezpieczniej”. Zadania w tym zakresie są zlecane organizacjom pozarządowym i w 2008 roku Fundacja Dzieci Niczyje otrzymała 200.000 zł na uruchomienie i prowadzenie młodzieżowego telefonu zaufania.

Waldemar Trochimiuk, burmistrz Przasnysza, w swoim wystąpieniu opowiedział o działaniach na rzecz bezpieczeństwa w swoim rodzinnym mieście. Niewątpliwie dużą zasługą jest założenia monitoringu we wszystkich szkołach w Przasnyszu. Z kolei Joanna Cieślik, dyrektor MOPS w Przasnyszu opowiedziała o działaniach Przasnyskiej Koalicji na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, której celem jest edukacja społeczności lokalnej w zakresie przemocy w rodzinie oraz zbudowanie lokalnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

W procentach
Działania Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w zakresie przeciwdziałania krzywdzeniu dzieci przedstawiła Katarzyna Michalska. Do działan tych należy rozwijanie i doskonalenie form pomocy terapeutycznej i socjoterapeutycznej dla dzieci oraz rozwijanie przeciwdziałania przemocy w rodzinach alkoholowych. Według statystyk osiemdziesiąt procent dzieci z rodzin z problemem alkoholowym jest narażona w przyszłości na przemoc w rodzinie. Również osiemdziesiąt procent osób z interwencji według procedury ,,Niebieskiej Karty” było w stanie nietrzeźwym. PARPA prowadzi Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie ,,Niebieska Linia”. Poprzez telefon dla ofiar przemocy przeprowadzono 146 tys. rozmów.

Także Urszula Krassowska, lider Sektora Badań Społecznych i Politycznych TNS OBOP przedstawiła zebranym trochę statystyki i zaprezentowała wyniki badań przeprowadzonych TNS OBOP dla MPiPS ,,Badanie dotyczące zjawiska przemocy w rodzinie wobec dzieci”.


Dzieciństwo bez przemocy
Monika Sajkowska, dyrektor Fundacji ,,Dzieci Niczyje” zapoznała zebranych z przeciwdziałaniem krzywdzeniu dzieci w ramach działań realizowanych przez Fundację Dzieci Niczyje, której celem jest wielowymiarowa pomoc dzieciom krzywdzonym. Rolą rodzica jest wyznaczanie dziecku granic, ale bicie nie jest do tego dobrym instrumentem . Fundacja zorganizowała wiele szkoleń dla rodziców i nauczycieli w przedszkolach w ramach prowadzonych kampanii. Aktualnie jest realizowana kampania ,,Dzieciństwo bez przemocy”. Dyrektor Fundacji zachęcała, by zostać ambasadorem kampanii, której towarzyszy proces nowelizacji polskiego prawa wprowadzający zakaz stosowania wszelkich form kar fizycznych wobec dzieci. Stanowisko organizatorów, partnerów i ambasadorów kampanii wynika z wiedzy dotyczącej wpływu kar fizycznych na dzieci oraz poszanowania praw człowieka zapisanych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Konwencji ONZ o Prawach Dziecka. W najbliższym czasie w mediach pojawią się przekazy adresowane do rodziców. Trafią do nich materiały edukacyjne promujące wychowanie bez bicia oraz oferta szkoleń i wsparcia.

Rejestracja ambasadorów oraz informacje o kampanii dostępne są na stronie internetowej www.dziecinstwobezprzemocy.pl .

Znajdują się tu informacje dotyczące wychowywania dzieci bez kar cielesnych, adresowane do rodziców, profesjonalistów i ambasadorów kampanii, ciekawe scenariusze zajęć z rodzicami, a także pomysły na lokalne inicjatywy związane z kampanią.

Interdyscyplinarność sukcesem
Niezwykle interesujące okazało się wystąpienie Stanisława Dziemiana, dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Suwałkach, który opowiedział o interdyscyplinarnych działaniach na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie na przykładzie powiatu suwalskiego. Powołany przez niego Powiatowy Zespół Interdyscyplinarny zrzesza 72 podmioty – instytucje oraz organizacje pozarządowe, których działalność oparta jest o procedury i porozumienia. Gminne Lokalne Zespoły Interdyscyplinarne zajmują się procedurą ,,Niebieskiej Karty” oraz zgłoszeniami indywidualnymi do GKRPA. Z kolei Powiatowy Zespół Interdyscyplinarny ma na celu działania profilaktyczne, konsultacje specjalistyczne, szkolenia, warsztaty korekcyjno-edukacyjne dla sprawców przemocy. Ciekawym rozwiązaniem jest motywowanie sprawców do udziału w warsztatach. W przypadku unikania zajęć korekcyjno-edukacyjnych, otrzymują oni ostrzeżenie z sądu o możliwości odwieszenia kary pozbawienia wolności lub cofnięcia warunkowego zwolnienia.

Dobre praktyki w Sochaczewie
Jakiś czas temu Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zbierało informacje związane z działaniami instytucji na rzecz krzywdzonych dzieci. Dane te znalazły się w Raporcie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej ,,Krzywdzenie dzieci w Polsce", który przekazano uczestnikom konferencji.
Raport zawiera opis wybranych działań samorzadów lokalnych jako przykłady ,,dobrych praktyk". W danych z województwa mazowieckiego umieszczono opis działań w powiecie sochaczewskim, miedzy innymi działania Powiatowego Osrodka Interwencji Kryzysowej w Sochaczewie.

Dbajmy o rodziny
Najwięcej aktów przemocy ma miejsce w związkach konkubinackich, w których u boku kobiety co jakiś czas pojawia się inny partner. Zazwyczaj konkubent krzywdzący dziecko nie jest jego biologicznym ojcem. ,,Dbajmy o rodziny . Mniej rozwodów to mniej przemocy.” – takim wnioskiem w dyskusji zakończyła się konferencja.

Monika Radwańska-Komosa