DZIEJE SOCHACZEWA 2

BOGUSŁAW KWIATKOWSKI

W OKRESIE POLSKI PIASTOWSKIEJ (960-1202)
Niewielkie sondaże archeologiczne, przeprowadzone na wzgórzu zamkowym w Sochaczewie w 1956 roku, nie potwierdzają tej hipotezy, a jedynie sugerują powstanie grodu sochaczewskiego pod koniec XII wieku, co wydaje się mało prawdopodobne. Odkryty wówczas materiał ceramiczny na grodzisku w Sochaczewie, zalegający pod piaskiem zamku średniowiecznego, nie może być dla nas wskaźnikiem datującym. Odsłonięto bowiem w tym miejscu nie fragment wnętrza grodu wczesnośredniowiecznego, ale tylko partię umocnień obronnych tego grodu, która mogła być stale w ciągu wieków XII i XIII uzupełniana. Należy zatem przypuszczać, że gród obronny w Sochaczewie powstał z inspiracji następcy Władysława Hermana - Bolesława Krzywoustego, który zapewne niejednokrotnie przejeżdżał przez tę miejscowość, podążając z Płocka do Łęczycy lub odwrotnie. W sochaczewskim klasztorze św. Trójcy, w którym zamieszkiwali benedyktyni, 28 października 1138 roku miał on zresztą zakończyć swój żywot.
Informacja o śmierci księcia znajduje się w rękopisie "Kodeksu Sochaczewskiego Rocznika Świętokrzyskiego Nowego", którego powstanie datuje się na lata 1463-1464. Pojawia się jednak wątpliwość czy książę Bolesław Krzywousty rzeczywiście zmarł w Sochaczewie? Wspomniany rękopis pochodzi z klasztoru norbertanów lub premonstrantów w Witowie pod Piotrkowem. Opactwo powstało przed 1179 rokiem, być może w niewiele lat po śmierci Bolesława Krzywoustego. Jego założyciel, Wit z Chotela herbu Janina, będąc w latach 1179-1206 biskupem płockim założył później również filię opactwa witowskiego w Płocku. W ten sposób między opactwem znajdującym się w Witowie a grodem w Płocku, w którym przez ponad dwadzieścia lat mieszkał Wit, istniały prawdopodobnie ścisłe powiązania. Można więc przypuszczać, że tradycyjny przekaz ustny, czy też zapis o śmierci księcia Bolesława Krzywoustego w Sochaczewie i pogrzebie w Płocku przechowywane były w obu miejscowościach, a w XV wieku jakiś zakonny skryba zapisał tę ważną informację w "Roczniku Świętokrzyskim". Źródła sprzed XV wieku, m.in. "Rocznik Płocki", które o miejscu śmierci Bolesława Krzywoustego prawdopodobnie mówiły, nie zachowały się niestety do naszych czasów. Pożary oraz najazdy obcych wojsk bezpowrotnie je zniszczyły.
"Kodeks Sochaczewski Rocznika Świętokrzyskiego Nowego" jest jedynym zachowanym dokumentem, który wymienia miejsce śmierci Bolesława Krzywoustego. Ale czy dokument ów jest wiarygodnym źródłem historycznym, skoro opowiada o wydarzeniach z 1138 roku w ponad trzy wieki później. O miejscu śmierci księcia możemy wnioskować jeszcze ze słów piętnastowiecznego dziejopisarza Jana Długosza (1415-1480), który pisał że kiedy "przesławny książę, miłośnik i gorliwy obrońca ojczyzny życie zakończył, ciało jego zostało przewiezione do miasta Płocka" Tam zostało pochowane w kościele obok prochów ojca. Stwierdzenie Długosza, że ciało Bolesława Krzywoustego po śmierci przewieziono do Płocka, może oznaczać śmierć księcia nie w tym ostatnim grodzie, lecz w innym miejscu. Mogło się to zatem stać w Sochaczewie. Pamiętać należy jedynie, że jest to tylko przypuszczenie, nie podparte żadnymi dowodami.