Podsumowanie 2019 roku w Muzeum Kolei Wąskotorowej

Trudny czas w jakim aktualnie z uwagi na pandemię COVID-19 znalazł nasz kraj zmusił większość z nas do pozostania w domach. Z tego również powodu bramy Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie zostały zamknięte do odwołania. Próbując umilić ten niełatwy moment dziejowy, a jednocześnie powrócić wspomnieniami do nieodległego, a niewątpliwie przyjemniejszego dla wszystkich okresu, zapraszamy do zapoznania się z podsumowaniem 2019 roku w naszej placówce. A był to kolejny w ostatnich latach czas wyraźnego progresu w działalności naszego muzeum, po raz kolejny potwierdzony przez rekordowe wyniki frekwencyjne. Tak niedawno, a tak daleko…

Pociąg Retro

Pierwszym z aspektów, dzięki któremu w ogromnej mierze możemy pochwalić się nowymi rekordami w 2019 r., niewątpliwie są przejazdy pociągiem Retro, którym w trakcie sezonu turystycznego odbywają się klimatyczne wycieczki z Sochaczewa na skraj Puszczy Kampinoskiej. Ubiegłoroczny sezon turystyczny, zainaugurowany 27 kwietnia, trwał aż do 19 października. W tym niespełna półrocznym okresie, pociąg Retro wyruszył na szlak okrągłe 100 razy. Na taki wynik złożyła się zwiększona od lipca 2019 r. liczba rozkładowych pociągów, jak też liczne kursy pociągu na zamówienie, z których najczęściej korzystają różnego rodzaju placówki oświatowe i biura podróży. Ponadto w ramach imprez okolicznościowych zabytkowy skład można było zobaczyć zarówno przed, jak i po zakończeniu sezonu turystycznego. Przykładowo na początku 2019 r. po raz pierwszy od wielu lat odbyły się trzy zimowe przejazdy pociągiem w trakcie ferii zimowych, zaś na koniec roku można było wziąć udział w przejeździe mikołajkowym. Reasumując, w ubiegłym roku pociąg Retro przewiózł w sumie aż 19 415 turystów z różnych zakątków Polski i świata, co ustanowiło nowy rekord w historii muzeum!

Imprezy

Dodatkowym kluczem do sukcesu były muzealne wydarzenia i imprezy, które co roku aranżujemy z myślą o wszystkich, zarówno starszych, jak i młodszych, miłośnikach kolejnictwa. Wśród wydarzeń sztandarowych bez wątpienia można wymienić „Inaugurację sezonu turystycznego”. Impreza, od początku powstania, niezmiennie cieszy się dużą popularnością, przyciągając swym programem najwierniejszych bywalców i sympatyków muzeum. W 2019 r. sezon turystyczny zainaugurowaliśmy 27 kwietnia. Wycieczka pociągiem Retro z Sochaczewa do Tułowic z piknikiem w Osadzie Puszczańskiej, poprzedzona została paradą czynnych pojazdów wąskotorowych, które na co dzień nie są eksponowane w skansenie. Sezon turystyczny już na starcie rozpoczęliśmy bardzo pracowicie, gdyż zwyczajowo jego inauguracja połączona została z długą „Majówką na wąskim torze”. Tym samym w ciągu 9 dni uruchomiliśmy aż 8 pociągów Retro w kierunku Puszczy Kampinoskiej, a z szeregu przygotowanych w tym czasie atrakcji skorzystało liczne grono turystów i niezawodni, jak zawsze, miłośnicy kolejnictwa. Do szczególnych wydarzeń w naszej placówce należy „Noc Muzeów”. W 2019 r. odbyła się jej czwarta edycja, a po raz drugi zorganizowana została we współpracy z  Domem Urodzenia Fryderyka Chopina i Parkiem w Żelazowej Woli. Dzięki temu nieszablonowemu zestawieniu, nasi goście mogli wziąć udział w klimatycznej wycieczce pociągiem Retro z Sochaczewa do Żelazowej Woli, by wysłuchać tam recitalu fortepianowego wybitnego pianisty Janusza Olejniczaka wraz z występem sopranistki Ewy Leszczyńskiej, interpretujących dzieła Stanisława Moniuszki, Fryderyka Chopina, Marii Szymanowskiej, Kazimierza Lubomirskiego, Ignacego Komorowskiego oraz Michała Kleofasa Ogińskiego. Po dawce wzniosłych przeżyć i przyjeździe pociągu Retro do Muzeum Kolei Wąskotorowej, największą atrakcją okazały się przygotowane dwa nocne przejazdy zabytkowego składu na odcinku Muzeum Kolei Wąskotorowej – Sochaczew Miasto – Muzeum Kolei Wąskotorowej oraz inne liczne atrakcje, które na tę wyjątkową noc przygotowaliśmy. Były to m.in. specjalnie udostępnione do zwiedzania obiekty, w tym dawna poczekalnia wraz z pomieszczeniem dyżurnego ruchu w głównym budynku stacyjnym oraz wnętrze Salonki Generalskiej. Zainteresowaniem cieszyły się "Muzealna Gra Terenowa" z nagrodami, a także wprowadzone po raz pierwszy w trakcie „Nocy Muzeów” przejazdy drezyną wahadłową oraz pokazy prac torowych w muzealnym skansenie. Dla zgłodniałych usługi świadczyło profesjonalne stoisko gastronomiczne, a płonące do końca imprezy ognisko zachęcało, by upiec sobie przy nim kiełbaskę. Oprócz atrakcji na zewnątrz wiele działo się w salach Centrum Edukacyjno-Turystycznego, m.in. w sali konferencyjnej zebrani obejrzeli film z gatunku kina kolejowego pt. "Stacja Niepodległość". Miło nam, że impreza z roku na rok przyciąga podobnie dużą liczbę gości, co zachęca i mobilizuje do organizowania kolejnych jej edycji. W trakcie "Nocy Muzeów" w 2019 r. w naszych progach gościliśmy łącznie 723 osoby, w tym 402 pasażerów w ramach trzech kursów pociągu Retro. Wśród popularnych imprez aranżowanych z myślą o najmłodszych są na pewno „Dzień dziecka w stylu Retro” oraz „Mikołajki z wąskotorówką”. Obie imprezy w 2019 r. miały już swoje piąte odsłony i za każdym razem cieszą się uznaniem najmłodszych amatorów kolejnictwa. W trakcie „Dnia Dziecka w Stylu Retro” z licznych zabaw, gier i animacji oraz wycieczek pociągiem Retro skorzystało w sumie 1442 osoby. W tym zawierała się liczba 601 pasażerów przewiezionych aż czterema wyprawionymi tego dnia składami Retro. Podczas „Mikołajek z wąskotorówką”, tak jak poprzednimi laty, mikołajkowy Pociąg Retro turyści zapełnili w całości. Tego dnia odwiedziły nas 402 osoby, z czego 238 wybrało się pociągiem w podróż ze Świętym Mikołajem, który podczas przejazdu tradycyjnie pojawił się z upominkami dla najmłodszych. Mikołajkowy kurs pociągu zakończył się świątecznymi warsztatami plastycznymi oraz kolejowym kinem malucha. W trzecią sobotę października, w Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie zakończył się kolejny udany sezon turystyczny. Zwyczajowo na ten dzień przygotowaliśmy specjalny program, z paradą czynnych pojazdów szynowych i wycieczką pociągiem Retro w roli głównej. W Osadzie Puszczańskiej w Tułowicach, oprócz pikniku z ogniskiem, najmłodszym pasażerom zaproponowaliśmy takie atrakcje jak kolejowe kolorowanki z wybranymi przykładami historycznego taboru kolei sochaczewskiej, kolejowe modele do sklejania, puzzle czy memory. Dużym zainteresowaniem, nie tylko dzieci i młodzieży, cieszyła się "Puszczańska Gra Terenowa" z upominkami. W "Zakończeniu sezonu turystycznego 2019" uczestniczyło 356 miłośników wąskiego toru, z których 271 wzięło udział w ostatnim rozkładowym kursie pociągu Retro z Sochaczewa do Tułowic. Poza wymienionymi wyżej wydarzeniami, równie ciekawymi okazały się: „Dzień Maszynisty” ze specjalnym przejazdem pociągiem Retro oraz kolejowymi atrakcjami dla najmłodszych, „Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków” oraz „Europejskie Dni Dziedzictwa”, które odbyły się w naszym muzeum po raz pierwszy, prezentując dziedzictwo historyczne i kulturowe naszej placówki, czy „Dzień Kolejarza”, który świętowaliśmy razem z Romanem Pieńkowskim, otwierając uroczyście wystawę jego prac malarskich pt. „Jeszcze jedna podróż”. Wśród wydarzeń o nieco bardziej kameralnym charakterze, wymienić należy zorganizowaną z okazji walentynek „Kolej na miłość”, muzealną grę terenową przygotowaną z okazji „Pierwszego dnia wiosny” oraz „Dnia Polskiej Niezapominajki”. W kolejowym klimacie odbył się również Dzień Matki oraz Dzień Ojca. Nie zapominaliśmy również o osobach starszych i niepełnosprawnych, dla których przygotowaliśmy specjalną ofertę w ramach wydarzenia „Weekend seniora z kulturą”  i  „Wąskotorówką bez barier”.

Lekcje muzealne

Nieodłącznym elementem działalności naszej placówki jest edukacja, którą, dzięki potencjałowi naszego muzeum, mamy możliwość prowadzić w niesztampowej, ciekawej formule. Staramy się aby zajęcia i lekcje muzealne z roku na rok były urozmaicane, a oferta edukacyjna wzbogacana o nowe tematy. Oprócz stałej oferty zajęć, na początku 2019 r. najmłodszym adeptom kolejnictwa zadedykowaliśmy świąteczno-karnawałowe warsztaty muzealne oraz nową lekcję muzealną pt. "Przyjaciele z wąskiego toru – kolejowe warsztaty muzealne", która dołączyła do znanego bloku tematycznego pn. "Opowieści starych lokomotyw". Dla nieco starszych dzieci i młodzieży przygotowaliśmy dwie nowe lekcje, przybliżające i popularyzujące dzieje Sochaczewa i ziemi sochaczewskiej w kontekście ważnych rocznic i wydarzeń historycznych. Pierwszą z nich była lekcja pt. "Sochaczew w okresie zawiązywania unii lubelskiej", która przypominała o 450. rocznicy zawarcia unii realnej przez Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie, drugą zaś lekcja pt. "Wrzesień 1939 roku na ziemi sochaczewskiej – wybrane zagadnienia" nawiązująca do 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Dodatkowo w naszej ofercie znalazły się atrakcyjne programy edukacyjne na czas ferii i wakacji, które w 2019 r. okazały się rekordowe pod względem frekwencji. Podczas ferii oprócz stacjonarnych zajęć dydaktycznych, dużym powodzeniem cieszyły się trzy zimowe przejazdy pociągiem Retro wraz z wydarzeniami towarzyszącymi, takimi jak: „Inauguracja ferii z wąskotorówką”, „Karnawał na wąskim torze” i „Zakończenie ferii z wąskotorówką”. W trakcie wakacji oprócz licznych zgłoszeń na zajęcia stacjonarne, ogromnym zainteresowaniem cieszyła się lekcja mobilna pt. „Po torach w przeszłość ziemi sochaczewskiej”, realizowana podczas przejazdu pociągiem Retro oraz w trakcie pikniku w Osadzie Puszczańskiej w Tułowicach. Równie atrakcyjną propozycją był cykl zajęć poprowadzony w naszej placówce w ubiegłym roku dwukrotnie. Mowa o warsztatach edukacyjnych prowadzonych przez Urząd Komunikacji Elektronicznej w ramach projektu "Koduj z UKE" połączonych z lekcjami muzealnymi z oferty sochaczewskiego muzeum. Jesteśmy dumni, że w obszarze tej działalności muzeum, rok 2019 okazał się również wyjątkowy i rekordowy. W ciągu całego roku odnotowaliśmy bowiem aż 205 lekcji dla lokalnych szkół i przedszkoli, ale też dla wielu innych placówek spoza Sochaczewa i powiatu sochaczewskiego.

Konferencje naukowe, targi turystyczne i spotkania integracyjne

Muzeum Kolei Wąskotorowej jako instytucja kultury bierze udział w różnego typu spotkaniach i wyjazdach, promujących działalność naszej placówki. W 2019 r. w pierwszej połowie roku mieliśmy przyjemność zaznaczyć swoją obecność na targach Regiony Turystyczne "Na Styku Kultur" w Łodzi oraz na „II Żyrardowskich Spotkaniach Modelarzy Kolejowych” w Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda w Żyrardowie. Ponadto we wrześniu 2019 r. w Centralnej Bibliotece Rolniczej w Warszawie braliśmy udział w konferencji krajoznawczo-zabytkowej pt. "Zabytki techniki i przemysłu: czy mamy jeszcze co chronić?". Organizatorem wydarzenia, stanowiącego część cyklu pn. "Mijające krajobrazy Polski", było Mazowieckie Forum Oddziałów PTTK oraz Oddział Międzyuczelniany PTTK w Warszawie, zaś Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie reprezentował asystent muzealny Łukasz Popowski, który przedstawił najciekawsze zabytki techniki zdeponowane w Muzeum Kolei Wąskotorowej oraz metody ich ochrony. Miesiąc później, w październiku, jako placówka  muzealna uczestniczyliśmy w pierwszej ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. "Biblioteki muzealne: wczoraj, dziś, jutro". Organizatorem tegoż wydarzenia, poświęconego szeroko rozumianemu zagadnieniu bibliotekarstwa muzealnego, była Biblioteka Muzeum Warszawy. Tym razem naszą placówkę prezentowała dr Marta Przygoda, przedstawiająca temat: "Księgozbiór Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie jako przykład ratowania dziedzictwa historycznego powiatu sochaczewskiego". Niemniej najważniejszym projektem, którego Muzeum Kolei Wąskotorowej było pomysłodawcą, była konferencja-szkolenie pt. "Koleje polowe na ziemiach polskich w okresie I wojny światowej – funkcja, znaczenie i późniejsze wykorzystanie". Był to cykl trzech spotkań zaplanowanych w ramach projektu koordynowanego przez naszą placówkę wspólnie ze swą jednostką nadrzędną, Stacją Muzeum w Warszawie. Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie, jako największa tego typu jednostka w Polsce postanowiła pogłębić i spopularyzować wiedzę na temat zagadnień, które są rzadko poruszane w opracowaniach naukowych i popularnonaukowych i często, poza wąskim gronem specjalistów i miłośników kolejnictwa, pozostają nieznane. Trzy inspirujące spotkania, które odbyły się kolejno 27 września 2019 r. w Piasecznie, 11 października 2019 r. w Nieporęcie oraz 5 listopada 2019 r. w Sochaczewie, stanowiły spectrum tematów związanych z funkcjonowaniem kolei polowych, a zgłębili je i przedstawili znamienici prelegenci z różnych stron Mazowsza i Polski. Bardzo cieszy nas fakt, że wszystkie wystąpienia zostały zawarte w publikacji pokonferencyjnej, która stała się zwieńczeniem tego interesującego przedsięwzięcia i ukoronowaniem podjętej pracy. Publikacja została wydana w ramach zadania „Konferencja-szkolenie pn. Koleje polowe na ziemiach polskich w okresie I wojny światowej – funkcja, znaczenie i późniejsze wykorzystanie” dofinansowanego z budżetu Samorządu Województwa Mazowieckiego w programie „E.4.1. Kultura promuje partnerstwa”.

Wystawy

W 2019 r. szczególną uwagę poświęciliśmy wyjątkowemu projektowi, jakim była nowa makieta kolejowa, pn. „Sochaczewska Kolej Dojazdowa”. Pomysł na jej powstanie od dawna był w głowach pracowników muzeum, jednakże dopiero po pozyskaniu środków finansowych i wyłonieniu wykonawcy był możliwy do zrealizowania. Nazwa makiety nie jest przypadkowa, gdyż makieta przenosi szlak sochaczewskiej wąskotorówki w realia modelarskie, odwołując się do przełomu lat 70. i 80. XX w., kiedy to była ona dla mieszkańców miasta i powiatu ważnym środkiem transportu publicznego. Jej powstanie i uroczyste otwarcie było ważnym momentem w historii naszej placówki. Zbiegło się ono wraz z „Inauguracją ferii z wąskotorówką”, 26 stycznia 2019 r. Wówczas powstały trzy pierwsze moduły makiety, przedstawiające: stację Sochaczew Wąskotorowy, przystanek osobowy Sochaczew Miasto oraz stację Wyszogród, wszystko w popularnej wąskotorowej skali H0e (1:87). W trakcie całego roku trwały dalsze prace koncepcyjne nad ukończeniem makiety. Finalnie ma ona imponującą długość 17 metrów, ukazując w całości historyczny szlak sochaczewskiej wąskotorówki. Wykonawcą makiety od początku projektu jest znawca modelarstwa kolejowego Jarosław Ruszkowski z Żyrardowa, modelarz od dziecka, organizator wystaw modelarskich, częsty bywalec Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, znawca modelarstwa kolejowego w różnych skalach. Docelowo chcielibyśmy aby w przyszłości makieta była elementem składowym planowanej wystawy stałej pn. „Po torach w przeszłość ziemi sochaczewskiej”, związanej z atrakcjami turystycznymi naszego miasta i najbliższego regionu. Wśród ekspozycji czasowych znalazła się w naszym muzeum bardzo interesująca wystawa prac malarskich Romana Pieńkowskiego pt. „Jeszcze jedna podróż”, której uroczysty wernisaż odbył się podczas muzealnych obchodów Dnia Kolejarza, czyli 24 listopada 2019 r. Ekspozycja ta to cykl osiemnastu obrazów o tematyce stricte kolejowej. Ci, którzy mogli ją już podziwiać, mieli unikatową możliwość przenieść się w lata dzieciństwa artysty, pochodzącego z rodziny kolejarskiej i wychowanego na kolei, kiedy popularne ciuchcie były wpisane w otaczający krajobraz. Wystawę można zwiedzać jeszcze do 1 marca 2020 r.

Współpraca

Muzeum Kolei Wąskotorowej otwiera swoje progi dla organizacji pozarządowych, uczestnicząc i wspierając inspirujące przedsięwzięcia. Tak jak w poprzednich latach, w ramach wsparcia działalności lokalnych organizacji pozarządowych najczęściej gościliśmy w naszej placówce Porozumienie Organizacji Pozarządowych Powiatu Sochaczewskiego (POPPS). Wśród ciekawych inicjatyw, niezmiennie od kilku lat, uczestniczyliśmy w Nocy Poezji i Muzyki w Sochaczewie – znanej pod nazwą „Wierszotorówka”, połączonej z ogólnopolską akcją Narodowego Czytania, która odbywała się zarówno w trakcie wycieczki pociągiem Retro, jak i na naszym skansenie wśród zabytkowych lokomotyw. Ponownie ważnym wydarzeniem był piknik charytatywny „Motoserce”, zaaranżowany w muzealnym skansenie przez Klub Motocyklowy Boruta MC Poland Sochaczew, którego głównym założeniem jest zbiórka krwi, a także różnorodne aukcje na rzecz potrzebujących. Celem "Motoserca 2019 Sochaczew" była pomoc dla chorego małego Mikołaja Rokickiego oraz podopiecznych Zespołu Szkół Specjalnych w Erminowie. Z pozostałych przedsięwzięć tego typu można również wymienić otwarcie ”X Zlotu Zabytkowej Motoryzacji i Rajdu im. Ks. Władysława Druckiego-Lubeckiego – Perpetuum Mobiles” wraz z interesującą wystawą zabytkowych pojazdów w trakcie obchodów „Dni Sochaczewa”.

Renowacje i remonty

W szerokiej działalności Muzeum Kolei Wąskotorowej nie można pominąć prac związanych z renowacją zabytkowego taboru oraz remontów, które w 2019 r. miały dość obszerny zakres i dotyczyły wielu obiektów. Wśród odnowionych pojazdów znalazły się: wagon typu 1Aw Bxhpi 1697, drezyna motorowa osobowa DKc101, drezyna ręczna wahadłowa 750 mm oraz drezyna motorowa towarowa DOc. Dzięki renowacji swoją świetność odzyskały również inne eksponaty, wśród których znalazły się: szczypce do podkładów, przekazane do zbiorów muzealnych jako dar Pana Włodzimierza Karasia oraz kasa pancerna Wertheim, pozyskana z zasobu Urzędu Miejskiego w Sochaczewie. Z większych remontów na początku 2019 r. ekipa budowlana przeprowadziła kompleksową naprawę dachu głównego budynku stacyjnego zlokalizowanego przy ul. Towarowej. W wyniku podjętych działań wykonane zostało przemurowanie zwieńczeń kominów, nowe obróbki blacharskie, wymiana nad jednym z pomieszczeń zdegradowanych krokiew i deskowania, a finalnie również pokrycia papowego na powierzchni dachu. Najwięcej jednak pracy i energii zostało poświęcone projektowi pn. „Zagospodarowanie otoczenia Centrum Edukacyjno-Turystycznego – etap III”. To dzięki tej inwestycji udało się przeprowadzić szereg działań, które znacząco wpłynęły na jakość obsługi ruchu turystycznego w naszej placówce. W wyniku prac, prowadzonych w okresie od początku kwietnia do końca czerwca 2019 r., powstały przede wszystkim nowe ciągi piesze, umożliwiające wygodne przemieszczanie się z CET do historycznej części skansenu. Dodatkowo zmodernizowano, a w części wzniesiono od podstaw parking dla samochodów osobowych oraz autobusów, przy ul. Licealnej postawiono nową sześciometrową bramę dla samochodów osobowych oraz autobusów, a także poszerzono furtę główną, prowadzącą do budynku Centrum. Ponadto dopełnione zostały aspekty estetyczne: nadano wspólną paletę kolorystyczną lampom, nowym słupkom blokującym, skrzydłom furty i bramy, a także innym elementom ogrodzenia, jak też wysypano tłuczniem dwa odcinki toru ekspozycyjnego w rejonie nowego wejścia głównego. W ramach niniejszego etapu zamontowano stojak dla rowerów, bariery energochłonne oraz pełne oznakowanie pionowe i poziome w rejonie parkingu dla samochodów osobowych i autobusów. Opisana inwestycja w 2020 r., zgodnie z przyjętym planem, ma mieć swój kolejny etap, w ramach którego będą realizowane działania uzupełniające.

Frekwencja

Jesteśmy dumni, że dzięki wysiłkom i staraniom całej załogi muzealnej, rok 2019 okazał się kolejnym z rekordowych pod względem frekwencji. W ubiegłym roku przewieźliśmy bowiem 19 415 pasażerów (dla porównania w 2018 r. było 15 072 pasażerów), zaś całkowita liczba zwiedzających, łącznie z pasażerami pociągu Retro, wyniosła 33 381 osób (w 2018 r. było 29 777). Tendencja wzrostowa, zgodnie z przyjętymi założeniami, została zatem podtrzymana. Dziękując za rok 2019, zapraszamy niezmiennie do Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie w 2020 r. Do zobaczenia!

Więcej zdjęć w naszej galerii!