Szkolenie interdyscyplinarne

Dnia 30 września 2008 roku na Sali Konferencyjnej Starostwa Powiatowego w Sochaczewie odbyło się szkolenie ,,Lokalny zespól interdyscyplinarny jako metoda pomocy osobom pokrzywdzonym”.

Wzięły w nim udział osoby, które w swojej pracy na co dzień spotykają się z ludźmi krzywdzonymi, czyli pracownicy Powiatowego Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Sochaczewie, kuratorzy Sądu Rejonowego w Sochaczewie, policjantki z Komendy Policji Powiatowej w Sochaczewie, pracownicy socjalni z MOPS oraz Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej, terapeuta z Poradni Leczenia Uzależnień, rzecznik praw dziecka, a także pedagodzy z Domu Dziecka w Giżycach oraz Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Załuskowie. Szkolenie zostało sfinansowane ze środków pozyskanych z programu ,,Budowanie lokalnego systemu opieki nad dzieckiem i rodziną”. Przeszkolono trzydziestu specjalistów z terenu powiatu sochaczewskiego.

Szkolenie poprowadziła pani Mirosława Kątna, absolwentka Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, posiadająca specjalizację z psychologii sądowej w zakresie przestępczości nieletnich oraz psychologii klinicznej. Współtworzyła i realizowała programy szkoleniowe dla pedagogów, nauczycieli, lekarzy, pielęgniarek, policjantów w zakresie diagnozy i udzielania pomocy dzieciom krzywdzonym, przeciwdziałania przemocy rodzinnej i instytucjonalnej oraz udzielania wsparcia osobom doznającym przemocy. Jest współtwórczynią Ośrodka Diagnozy i Terapii dla Dzieci - Ofiar Przemocy Seksualnej oraz animatorką rozwijającego się w całym kraju ruchu wolontarystycznego obejmującego około 1000 osób współpracujących z 42 oddziałami KOPD. Jako Przewodnicząca Komitetu Ochrony Praw Dziecka oraz członkini wielu organizacji krajowych i zagranicznych, na co dzień zajmuje się ochroną praw osób pokrzywdzonych.

Celem szkolenia było wypracowanie lokalnego systemu pomocy osobom krzywdzonym, a w szczególności dzieciom. O systemie takim możemy mówić, kiedy pracownicy wszystkich placówek pracujących z dziećmi i na rzecz dzieci na danym terenie włączeni są w proces pomocy dzieciom źle traktowanym w rodzinach, a udzielana im pomoc jest interdyscyplinarna, czyli strategia pomocy konkretnemu dziecku została wspólnie wypracowana i jest wspólnie realizowana przez interdyscyplinarny zespół profesjonalistów znających dziecko i jego rodzinę lub przez służby zobowiązane do opieki nad nimi. Element systemu stanowi specjalistyczna placówka, której rolą jest animacja działań prowadzących do podniesienia wrażliwości, kompetencji i gotowości do współpracy profesjonalistów. W naszym powiecie rolę taką pełni Powiatowy Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Sochaczewie. Przy czym każdy profesjonalista potrafi zidentyfikować przypadki dzieci krzywdzonych wśród swoich podopiecznych dzięki znajomości symptomów krzywdzenia i czynników ryzyka. Posiada też wiedzę i umiejętności związane z podejmowaniem interwencji kryzysowej w rodzinie, zna kompetencje oraz zasady współpracy ze wszystkimi służbami i instytucjami, które uczestniczą w procesie pomocy dzieciom krzywdzonym, a także wyraża gotowość włączenia się do takiej współpracy.

Spora część szkolenia została poświęcona umiejętności rozpoznawania dzieci krzywdzonych fizycznie, emocjonalnie, seksualnie, czy przez zaniedbanie. Najczęściej rodzice oraz nauczyciele jako pierwsi zauważają zmiany w nastroju i zachowaniu dziecka. U młodszego dziecka do niepokojących sygnałów należą pojawiające się trudności z nauką i coraz gorsze oceny, pomimo ślęczenia dziecka nad książką. Dziecko jest stale smutne, zmartwione, zalęknione, niekiedy rano protestuje, gdy ma udać się do szkoły, wieczorem nie chce iść spać, unika uczestniczenia w aktywnościach właściwych dla jego wieku. Często jest hiperaktywne, charakteryzuje je niepokój ruchowy, w związku z czym nie wytrzymuje spokojnej zabawy. Jest coraz bardziej nieposłuszne i agresywne. Zachowuje się prowokująco i ma częste napady złości bez konkretnej przyczyny. Natomiast dziecko starsze i nastoletnie, oprócz wyraźnie gorszych wyników w nauce, sięga po alkohol lub narkotyki, przestaje tez radzić sobie z normalnymi problemami i codziennymi zajęciami. Wyraźnie zmienia się jego rytm snu i czuwania lub nawyki jedzeniowe, skarży się na dolegliwości fizyczne. Krzywdzone dziecko z czasem nie respektuje praw innych osób, co często wiąże się z agresywnymi zachowaniami. Lekceważy autorytety, wagaruje, dopuszcza się kradzieży i aktów wandalizmu, miewa napady złości. Ma symptomy depresji, objawiające się długotrwałym obniżeniem nastroju i ogólnym zniechęceniem. Często towarzyszy temu brak apetytu, objawy bezsenności, myśli o śmierci.
Ponadto bardzo szczegółowo omówiono podstawowe formy krzywdzenia dzieci, uwzględniając typowe objawy somatyczne, typowe zachowania oraz dane uzyskane z wywiadu.

Przedstawiono też psychologiczny obraz sprawców przemocy w rodzinie. Analiza potwierdzonych przypadków stosowania przemocy w rodzinie pozwala często wyróżnić pewien zespól cech w rodzinie i u jej członków , które ze względu na częstość występowania w analizowanych przypadkach, mogą być uznane za czynniki podwyższonego ryzyka wystąpienia przemocy wobec dzieci lub ich seksualnego wykorzystywania. Do czynników ryzyka krzywdzenia dziecka w przyszłości należy młody wiek i niedojrzałość rodziców, środowiska przestępcze, fakt , że rodzice sami byli maltretowani jako dzieci. W odniesieniu do matki do czynników ryzyka należy pierwszy poród przed osiemnastym rokiem życia, pierwszy nieudany związek z mężczyzną przed niepełnoletnością, urodzenie dwojga lub więcej dzieci przed dwudziestym pierwszym rokiem życia, poród pierwszego dziecka bez zawarcia ślubu z ojcem dziecka, dwa lub więcej nieudanych związków przed dwudziestym piątym rokiem życia, krzywdzenie dzieci w historii poprzednich związków lub też aktualny, nieoficjalny, nie satysfakcjonujący związek z mężczyzną, czy znaczna różnica wieku między matką i ojcem.

Wśród czynników wpływających na kumulowanie się agresji w zachowaniu sprawców długotrwałej przemocy znajdują się niewątpliwie trudności dotyczące kontroli emocji. Osoba nie kontrolująca swoich emocji jest agresywna z byle powodu. Zmagania się z poważnymi problemami życiowymi takimi jak zła sytuacja mieszkaniowa, ciągłe kłopoty finansowe, problemy zdrowotne, czy niska pozycja społeczna to elementy sytuacji życiowej, które osłabiają także odporność psychiczną i wzmagają agresję. Życie w izolacji społecznej i obniżona tolerancja na stres powoduje odreagowanie w postaci zachowań agresywnych w stosunku do słabszych członków rodziny. Często sprawca nie rozumie ograniczeń wynikających z wieku lub niepełnosprawności dziecka i stosuje przemoc, gdyż jest przekonany, że dziecko nie chce wykonywać tego, czego wykonać naprawdę nie może. Jednak najbardziej znaczącym czynnikiem ryzyka jest doświadczenie przemocy w dzieciństwie. Sprawca przemocy to często osoba, która w dzieciństwie sama doznała przemocy lub bywała częstym jej świadkiem i powiela te zachowania w stosunku do własnych dzieci. Przyczynę agresywnych zachowań wobec członków rodziny stanowi nierzadko patologicznie obniżona kontrola zachowań, skłonności sadystyczne, zaburzenia osobowościowe i charakterologiczne, działania z motywów urojeniowych oraz uszkodzenia organiczne ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto znęcanie się nad członkami rodziny bardzo często występuje w rodzinach alkoholików. Rodzina alkoholika jest grupą wysokiego ryzyka, jeśli chodzi o prawdopodobieństwo stosowania przemocy.

Uwieńczeniem szkolenia były ćwiczenia warsztatowe w grupach. Każda grupa specjalistów otrzymała inny przypadek rodziny w celu dokonania diagnozy i zaplanowania oddziaływań interwencyjnych. Były to autentyczne historie, które miały miejsce w przeszłości, a zespół interdyscyplinarny udzielił pomocy pokrzywdzonym. Ciekawym doświadczeniem była możliwość porównania postawionej przez nas diagnozy i zaplanowanych oddziaływań z autentycznym rozwikłaniem problemów.

Monika Radwańska-Komosa